دفتر سوم

1.       مقدمه دفتر سوم

1.1                ای ضیاء الحق، حسام الدین بیار             این سوم دفتر كه سنت شد سه بار

1.2                بر گشا گنجینه ی اسرار را                     در سیوم دفتر بهل اعذار را

1.3                قوّتت از قوت حق میزهد                        نه از عروقی كز حرارت میجهد

1.4                این چراغ شمس، كاو روشن بود             نه از فتیل و پنبه و روغن بود

1.5                سقف گردون، كاو چنین دایم بود             نه از طناب و اُستنی قایم بود

1.6                قوّت جبریل از مطبخ نبود                        بود از دیدار خلاق ودود

1.7                همچنان این قوّت ابدال حق                    هم ز حق دان، نه از طعام و از طبق

1.8                جسمشان را هم ز نور اِسرَشته اند        تا ز روح و از ملك بگذشته اند

1.9                چونكه موصوفی به اوصاف جلیل             بر تو آتش شد گلستان چون خلیل

1.10             پنج حس و شش جهت گشت از تو رام    ای عناصر مر مزاجت را غلام

1.11             هر مزاجی را عناصر مایه است              وین مزاجت برتر از هر پایه است

1.12             این مزاجت از جهان منبسط                    وصف وحدت را كنون شد ملتقط

1.13             ای دریغا عرصه ی افهام خلق                سخت تنگ آمد، ندارد خلق، حلق

1.14             ای ضیاء الحق به حذق رای تو                حلق بخشد سنگ را حلوای تو

1.15             كوه طور اندر تجلی حلق یافت                 تا كه می  نوشید و، می را بر نتافت

1.16             صار دكا ً منه و انشق الجبل                    هل رأیتم من جبل رقص الجمل

1.17             لقمه بخشی، آید از هر كس به كس       حلق بخشی، كار یزدان است و بس

1.18             حلق بخشد جسم را و روح را                 حلق بخشد بهر هر عضوی جدا

1.19             این گهی بخشد كه اجلالی شوی           از دغا و از دغل خالی شوی

1.20             تا نگویی سرّ سلطان را به كس               تا نریزی قند را پیش مگس

1.21             گوش آن كس نوشد اسرار جلال             كاو چو سوسن، ده زبان افتاد و لال

1.22             حلق بخشد خاك را لطف خدا                  تا خورد آب و بروید صد گیا

1.23             باز خاكی را ببخشد حلق و لب                تا گیاهش را خورد اندر طلب

1.24             چون گیاهش خورد، حیوان گشت زفت     گشت حیوان لقمه ی انسان و رفت

1.25             باز خاك آمد، شد اكال بشر                     چون جدا شد از بشر روح و بصر

1.26             ذره ها دیدم دهانشان جمله باز               گر بگویم خوردشان، گردد دراز

1.27             برگها را برگ، از انعام او                          دایگان را دایه، لطف عام او

1.28             رزقها را رزقها او میدهد                          زانكه گندم بی غذائی کی زهد؟

1.29             نیست شرح این سخن را منتها              پاره ای گفتم، بدان زآن پاره ها

1.30             جمله عالم، آكل و مأكول دان                  باقیان را مقبل و مقبول دان

1.31             این جهان و ساكنانش منتشر                 وآن جهان و سالكانش مستمر

1.32             این جهان و عاشقانش منقطع                اهل آن عالم مخلد مجتمع

1.33             پس كریم آن است، كاو خود را دهد         آب حیوانی كه ماند تا ابد

1.34             باقیات الصالحات آمد كریم                       رسته از صد آفت و اخطار و بیم

1.35             گر هزارانند، یك تن بیش نیست              چون خیالاتِ عدد اندیش نیست

1.36             آكل و مأكول را حلق است و نای             غالب و مغلوب را عقل است و رای

1.37             حلق بخشید او عصای عدل را                خورد او چندان عصا و حبل را

1.38             واندر او افزون نشد ز آن جمله اكل          زانكه حیوانی نبودش اكل و شكل

1.39             مر یقین را چون عصا هم حلق داد           تا بخورد او هر خیالی را كه زاد

1.40             پس معانی را چو اعیان حلقهاست          رازق حلق معانی هم خداست

1.41             پس ز ماهی تا بماه، از خلق نیست        كه به جذب مایه او را حلق نیست

1.42             حلق نفس از وسوسه خالی شود          میهمان وحی اجلالی شود

1.43             * حلق جان از فكر تن خالی شود            وآنگهان روزیش اجلالی شود

1.44             حلق عقل و دل چو خالی شد ز فکر        یافت او بی هضم معده رزق ِ بکر

1.45             شرط، تبدیل مزاج آمد،  ِبدان                  كز مزاج بَد بود مرگ بَدان

1.46             چون مزاج آدمی گِل خوار شد                 زرد و بَد رنگ و سقیم و خوار شد

1.47             چون مزاج زشت او تبدیل یافت                رفت زشتی و، رُخش چون شمع تافت

1.48             * دایه ای كو طفل شیر آموز را ؟             تا به نعمت خوش كند پتفوز را

1.49             * دایه ای کو شیر خواره طفل را              تا ز نعمتها کند او را غذا

1.50             گر ببندد راه یک پستان بر او                    بر گشاید راه صد بُستان بر او

1.51             زانكه پستان شد حجاب آن ضعیف           از هزاران نعمت و خوان و رغیف

1.52             پس حیات ماست موقوف فطام               اندك اندك جهد كن، تم الكلام

1.53             چون جنین بُد آدمی، خون بُد غذا             از نجس، پاكی بَرَد مومن كذا

1.54             چون جنین بُد آدمی خونخوار بود              بود او را بود از خون تار و پود

1.55             از فطام خون غذایش شیر شد               و از فطام شیر لقمه گیر شد

1.56             و ز فطام لقمه، لقمانی شود                  طالبِ مطلوبِ پنهانی شود

1.57             گر جنین را كس بگفتی در رحم               هست بیرون عالمی بس منتظم

1.58             یك زمین خرمی با عرض و طول               اندر او بس نعمت و بیحد اكول

1.59             كوهها و بحرها و دشتها                         بوستان ها، باغ ها و كشتها

1.60             آسمانی بس بلند و پُر ضیا                     آفتاب و ماهتاب و صد سها

1.61             از شمال و از جنوب و از دبور                   باغها دارد عروسیها و سور

1.62             در صفت ناید عجایبهای آن                      تو در این ظلمت چه ای در امتحان؟

1.63             خون خوری در چار میخ تنگنا                    در میان حبس و انجاس و عنا

1.64             او به حكم حال خود منكر بُدی                 زین رسالت، معرض و كافر شدی

1.65             كاین محال است و، فریب است و غرور    زانكه وهم كور از این معنیست دور

1.66             جنس چیزی چون ندید ادراك او               نشنود ادراك منكرناك او

1.67             همچنان كه خلق عام اندر جهان              زآنجهان، ابدال میگویندشان

1.68             كاین جهان چاهی است بس تاریك و تنگ هست بیرون عالمی بی بو و رنگ

1.69             هیچ در گوش كسی ز ایشان نرفت         كاین طمع آمد حجاب ژرف، زفت

1.70             گوش را بندد طمع از استماع                  چشم را بندد غرض از اطلاع

1.71             همچنانكه آن جنین را طمع خون              كان غذای اوست در اوطان دون

1.72             از حدیث این جهان محجوب كرد               خون تن را بر دلش محبوب کرد

1.73             * زین همه انواع نعمت ماند فرد             غیر خون، او می نداند چاشت خورد

1.74             بر تو هم طمع خوشی این جهان             شد حجاب آن خوشی جاودان

1.75             طمع دوق این حیات پر غرور                    از حیات راستینت کرد دور

1.76             پس طمع کورت کند، نیکو بدان                بر تو پوشاند یقین را بی گمان

1.77             حق تو را باطل نماید از طمع                    در تو صد کوری فزاید از طمع

1.78             از طمع بیزار شو چون راستان                 تا نهی پا بر سر آن آستان

1.79             کاندر آن در چون در آئی وارهی               از غم و شادی قدم بیرون نهی

1.80             چشم جانت روشن و حق بین شود         بی ظلام کفر نور دین شود

1.81             پند پیران را پذیرا شو بجان                      تا رهی از خوف و مانی در امان

1.82             * بشنو اکنون قصه ای تمثیل آن             تا بیابی در حقیقت نور جان

2.       قصه ی خورندگان پیل بچه از حرص و ترك نصیحت ناصح

2.1                آن شنیدی تو؟ كه در هندوستان             دید دانایی گروهی دوستان

2.2                گرسنه مانده شده، بی برگ و عور          میرسیدند از سفر از راه دور

2.3                مهر دانائیش جوشید و بگفت                  خوش سلامیشان و چون گل بر شكفت

2.4                گفت: دانم كز تجوّع و ز خلا                     جمع آمد رنجتان زین كربلا

2.5                لیك الله الله، ای قوم جلیل                     تا نباشد خوردتان فرزندِ پیل

2.6                پیل هست این سو كه اكنون میروید        پند من از جان و از دل بشنوید

2.7                پیل بچگانند اندر راهتان                          صید ایشان هست بس دلخواهتان

2.8                بس ضریفند و لطیفند و سمین               لیك مادرشان بود اندر كمین

2.9                از پی فرزند، صد فرسنگ راه                  او بگردد در حنین و آه آه

2.10             آتش و دود آید از خرطوم او                     الحذر زآن بچه ی مرحوم او

2.11             * اولیا اطفال حقند ای پسر                    در حضور و غیبت آگه با خبر

2.12             * غائبی مندیش از نقصانشان                كاو كشد كین از برای جانشان

2.13             گفت اطفال منند این اولیا                       در غریبی فرد از كار و كیا

2.14             از برای امتحان، خوار و یتیم                    لیك اندر سِرّ منم یار و ندیم

2.15             پشت دار ِ جمله عصمتهای من               گوئیا هستند خود اجزای من

2.16             هان و هان، این دلق پوشان منند            صد هزار اندر هزار و، یك تنند

2.17             ور نه كی كردی به یك چوبی هنر؟          موسئی، فرعون را زیر و زبر

2.18             ور نه كی كردی به یك نفرین چنان ؟        نوح شرق و غرب را غرق و مهان

2.19             برنكندی یك دعای لوطِ راد ؟                    شهرهای کافران را المراد

2.20             گشت شهرستان ِ چون فردوسشان       دجله ی آب سیه، رو بین نشان

2.21             سوی شام است این نشان و این خبر     در ره قدسش ببینی، در گذر

2.22             صد هزاران اولیای حق پرست                خود به هر قرنی سیاستها بُدَست

2.23             گر بگویم این بیان، افزون شود                خود جگر چبود؟ كه خارا، خون شود

2.24             خون شود كُه ها و، باز آن بفسرد            تو نبینی خون شدن، كوری و  رد

2.25             طرفه كوری، دور بین و تیز چشم             لیك از اشتر نبیند، غیر پشم

2.26             مو به مو بیند ز صرفه ی حرص اِنس        رقص بی مقصود دارد، همچو خرس

2.27             * مو به مو بیند ز حرص خود بشر            رقص او خالی ز خیر و پُر ز شر

2.28             رقص آنجا كن، كه خود را بشكنی            پنبه را از ریش شهوت بَركنی

2.29             رقص و جولان بر سر میدان كنند             رقص اندر خون خود، مردان كنند

2.30             چون رهند از دست خود، دستی زنند      چون جهند از نقص خود، رقصی كنند

2.31             مطربانشان از درون دف میزنند                بحرها در شورشان، كف میزنند

2.32             * تو نبینی برگها با شاخها                      کف زنان رقصان ز تحریک صبا

2.33             تو نبینی، لیك بهر گوششان                   برگها بر شاخها شد كف زنان

2.34             تو نبینی برگها را كف زدن                        گوش دل باید، نه این گوش بدن

2.35             گوش سر بر بند از هزل و دروغ               تا ببینی شهر جان را با فروغ

2.36             * هین دهان بر بند از هزل ای عمو         جز حدیث روی او چیزی مگو

2.37             سر كشد گوش محمد در سخن              كش بگوید در نبی حق هُوَ أذن

2.38             سربه سر گوش است و چشم است آن نبی                       رحمت او مُرضع است او ما صبی

2.39             این سخن پایان ندارد باز ران                    سوی اهل پیل و بر آغاز ران

3.       بقیه ی قصه ی متعرضان پیل بچگان

3.1                هر دهان را پیل بوئی میكند                    گرد معده ی هر بشر بر می تند

3.2                تا كجا یابد كبابِ پور ِ خویش                     تا نماید انتقام و زور خویش

3.3                تا کجا بوی کباب بچه را                           یابد و زخمش زند اندر جزا

3.4                لحمهای بندگان حق خوری ؟                   غیبت ایشان كنی، كیفر بری

3.5                هان كه بویای دهانتان خالق است           كی برد جان؟ غیر آن، كاو صادق است

3.6                وای آن افسوسئی كش بوی گیر            باشد اندر گور منكر یا نكیر

3.7                نی دهان دزدیدن امكان، ز آن مهان          نی توان خوش كردن از دارو، دهان

3.8                آب و روغن نیست مر روپوش را               راه حیلت نیست عقل و هوش را

3.9                چند كوبد؟ زخمهای گرزشان                   بر سر هر ژاژخا و برزشان

3.10             گرز عزرائیل را بنگر اثر                            گر نبینی چوب و آهن در صور

3.11             هم به صورت مینماید، گه گهی              زآن همان رنجور باشد آگهی

3.12             گوید آن رنجور، کای یار حرم                     چیست این شمشیر بر فرق سرم ؟

3.13             * چون نمی بیند کس از یاران او              در جواب آیند یاران، کای عمو

3.14             ما نمی بینیم، باشد این خیال                 چه خیال است این؟ كه هست این ارتحال

3.15             چه خیال است این؟ كه این چرخ نگون      از نهیب این، خیالی شد كنون

3.16             گرزها و تیغها محسوس شد                   پیش بیمار و سرش منكوس شد

3.17             او همی بیند كه آن از بهر اوست            چشم دشمن بسته زآن و چشم دوست