دیوان شمس تبریزی (غزلیات)

2001 - 2500

2001

دم ده و عشوه ده ای دلبر سیمین بر من                            که دمم بی دم تو چون اجل آمد بر من

دل چو دریا شودم چون گهرت درتابد                                     سر به گردون رسدم چونک بخاری سر من

خنک آن دم که بیاری سوی من باده لعل                             بدرخشد ز شرارش رخ همچون زر من

زان خرابم که ز اوقاف خرابات توام                                       در خرابی است عمارت شدن مخبر من

شاهد جان چو شهادت ز درون عرضه کند                            زود انگشت برآرد خرد کافر من

پیش از آنک به حریفان دهی ای ساقی جمع                       از همه تشنه ترم من بده آن ساغر من

بنده امر توام خاصه در آن امر که تو                                      گوییم خیز نظر کن به سوی منظر من

هین برافروز دلم را تو به نار موسی                                     تا که افروخته ماند ابدا اخگر من

من خمش کردم و در جوی تو افکندم خویش                        که ز جوی تو بود رونق شعر تر من

 

2002

تو سبب سازی و دانایی آن سلطان بین                              آنچ ممکن نبود در کف او امکان بین

آهن اندر کف او نرمتر از مومی بین                                     پیش نور رخ او اختر را پنهان بین

نم اندیشه بیا قلزم اندیشه نگر                                          صورت چرخ بدیدی هله اکنون جان بین

جان بنفروختی ای خر به چنین مشتریی                             رو به بازار غمش جان چو علف ارزان بین

هر کی بفسرد بر او سخت نماید حرکت                              اندکی گرم شو و جنبش را آسان بین

خشک کردی تو دماغ از طلب بحث و دلیل                            بفشان خویش ز فکر و لمع برهان بین

هست میزان معینت و بدان می سنجی                             هله میزان بگذار و زر بی میزان بین

نفسی موضع تنگ و نفسی جای فراخ                               می جان نوش و از آن پس همه را میدان بین

سحر کرده ست تو را دیو همی خوان قل اعوذ                     چونک سرسبز شدی جمله گل و ریحان بین

چون تو سرسبز شدی سبز شود جمله جهان                      اتحادی عجبی در عرض و ابدان بین

چون دمی چرخ زنی و سر تو برگردد                                    چرخ را بنگر و همچون سر خود گردان بین

ز آنک تو جزو جهانی مثل کل باشی                                    چونک نو شد صفتت آن صفت از ارکان بین

همه ارکان چو لباس آمد و صنعش چو بدن                           چند مغرور لباسی بدن انسان بین

روی ایمان تو در آیینه اعمال ببین                                        پرده بردار و درآ شعشعه ایمان بین

گر تو عاشق شده ای حسن بجو احسان نی                       ور تو عباس زمانی بنشین احسان بین

لابه کردم شه خود را پس از این او گوید                               چونک دریاش بجوشد در بی پایان بین

 

2003

همه خوردند و بخفتند و تهی گشت وطن                            وقت آن شد که درآییم خرامان به چمن

دامن سیب کشانیم سوی شفتالو                                     ببریم از گل تر چند سخن سوی سمن

نوبهاران چون مسیحی است فسون می خواند                    تا برآیند شهیدان نباتی ز کفن

آن بتان چون جهت شکر دهان بگشادند                               جان به بوسه نرسد مست شد از بوی دهن

تاب رخسار گل و لاله خبر می دهدم                                   که چراغی است نهان گشته در این زیر لگن

برگ می لرزد و بر شاخ دلم می لرزد                                   لرزه برگ ز باد و دلم از خوب ختن

دست دستان صبا لخلخه را شورانید                                    تا بیاموخت به طفلان چمن خلق حسن

باد روح قدس افتاد و درختان مریم                                       دست بازی نگر آن سان که کند شوهر و زن

ابر چون دید که در زیر تتق خوبانند                                        برفشانید نثار گهر و در عدن

چون گل سرخ گریبان ز طرب بدرانید                                     وقت آن شد که به یعقوب رسد پیراهن

چون عقیق یمنی لب دلبر خندید                                         بوی یزدان به محمد رسد از سوی یمن

چند گفتیم پراکنده دل آرام نیافت                                        جز بر آن زلف پراکنده آن شاه زمن

 

2004

شیرمردا تو چه ترسی ز سگ لاغرشان                              برکش آن تیغ چو پولاد و بزن بر سرشان

چون ملک ساخته خود را به پر و بال دروغ                             همه دیوند که ابلیس بود مهترشان

همه قلبند و سیه چون بزنی بر سر سنگ                          هین چرا غره شدستی تو به سیم و زرشان

 

2005

چه نشستی دور چون بیگانگان                                           اندرآ در حلقه دیوانگان

شرم چه بود عاشقی و آن گاه شرم                                   جان چه باشد این هوس و آن گاه جان

می فروشد او به جانی بوسه ای                                       رو بخر کان رایگان است رایگان

آنک عشقش خانه ها برهم زده ست                                  آمد اندر خانه همسایگان

کف برآورده ست این دریا ز عشق                                       سر فروکرده ست آن مه ز آسمان

ای ببسته خواب ها امشب بیا                                            خواب ما را بین چو وصلت بی نشان

هر شهی را بندگانش حارسند                                            شاه ما مر بندگان را پاسبان

شاه ما از خواب و بیداری برون                                            در میان جان ما دامن کشان

اندر این شب می نماید صورتی                                          مشعله در دست یا رب کیست آن

خواب جست و شورش افزودن گرفت                                  یاد آمد پیل را هندوستان

آتش عشق خدا بالا گرفت                                                  تیر تقدیر خدا جست از کمان

دانه ای کان در زمین غیب بود                                             سر زد و همچون درختی شد عیان

برق جست و آتشی زد در درخت                                        آتش و برق شگرف بی امان

سبزتر می شد ز آتش آن درخت                                         می شکفت از برق و آتش گلستان

این درختان سبز از آتش شوند                                            آب دارد این درختان را زبان

تا تویی پیدا نهان گردد درخت                                               او شود پیدا چو تو گردی نهان

شمس تبریز است باغ عشق را                                         هم طراوت هم نما هم باغبان

 

2006

هر کجا که پا نهی ای جان من                                             بردمد لاله و بنفشه و یاسمن

پاره گل برکنی بر وی دمی                                                 بازگردد یا کبوتر یا زغن

در تغاری دست شویی آن تغار                                            ز آب دست تو شود زرین لگن

بر سر گوری بخوانی فاتحه                                                 بوالفتوحی سر برآرد از کفن

دامنت بر چنگل خاری زند                                                   چنگلش چنگی شود با تن تنن

هر بتی را که شکستی ای خلیل                                       جان پذیرد عقل یابد زان شکن

تا مه تو تافت بر بداختری                                                    سعد اکبر گشت و وارست از محن

هر دمی از صحن سینه برجهد                                            همچو آدم زاده ای بی مرد و زن

وآنگه از پهلوی او وز پشت او                                              پر شوند آدمچگان اندر زمن

خواستم گفتن بر این پنجاه بیت                                          لب ببستم تا گشایی تو دهن

 

2007

شاه ما باری برای کاهلان                                                   گنج می بخشد به هر دم رایگان

الصلا یاران به سوی تخت شاه                                            گنج بی رنج است و سود بی زیان

چشم دل داند چه دید از کحل او                                          نور و رحمت تا به هفتم آسمان

خود چه باشد پیش او هفت آسمان                                    بر مثال هفت پایه نردبان

ای به صورت خردتر از ذره ای                                              وی به معنی تو جهان اندر جهان

ای خمیده چون کمان از غم ببین                                         صد هزاران صف شکسته زین کمان

در نشان جویی تو گشته چارچشم                                      وآنگه اندر کنج چشمت صد نشان

هر نشانی چون رقیب نیکخواه                                            می برندت تا به حضرت کشکشان

 

2008

می بده ای ساقی آخرزمان                                                ای ربوده عقل های مردمان

خاکیان زین باده بر گردون زدند                                             ای می تو نردبان آسمان

بشکن از باده در زندان غم                                                  وارهان جان را ز زندان غمان

تن به سان ریسمان بگداخته                                               جان معلق می زند بر ریسمان

ترک ساقی گشت در ده کس نماند                                     گرگ ماند و گوسفند و ترکمان

چون رسید این جا گمانم مست شد                                    دل گرفته خوش بغل های گمان

 

2009

نک بهاران شد صلا ای لولیان                                              بانگ نای و سبزه و آب روان

لولیان از شهر تن بیرون شوید                                             لولیان را کی پذیرد خان و مان

دیگران بردند حسرت زین جهان                                           حسرتی بنهیم در جان جهان

با جهان بی وفا ما آن کنیم                                                  هرچ او کرده ست با آن دیگران

تا حریف خود ببیند او یکی                                                   امتحان او بیابد امتحان

نی غلط گفتم جهان چون عاشق است                               او به جان جوید جفای نیکوان

جان عاشق زنده از جور و جفاست                                      ای مسلمان جان که را دارد زیان

راه صحرا را فروبست این سخن                                          کس نجوید راه صحرا را دهان

تو بگو دارد دهان تنگ یار                                                     با لب بسته گشاد بی کران

هر که بر وی آن لبان صحرا نشد                                         او نه صحرا داند و نی آشیان

هر که بر وی زان قمر نوری نتافت                                       او چه بیند از زمین و آسمان

هر کسی را کاین غزل صحرا شود                                      عیش بیند زان سوی کون و مکان

 

2010

بشنو از دل نکته های بی سخن                                         و آنچ اندر فهم ناید فهم کن

در دل چون سنگ مردم آتشی است                                   کو بسوزد پرده را از بیخ و بن

چون بسوزد پرده دریابد تمام                                               قصه های خضر و علم من لدن

در میان جان و دل پیدا شود                                                 صورت نو نو از آن عشق کهن

چون بخوانی والضحی خورشید بین                                     کان زر بین چون بخوانی لم یکن

 

2011

جان جان هایی تو جان را برشکن                                         کس تویی دیگر کسان را برشکن

گوهر باقی درآ در دیده ها                                                   سنگ بستان باقیان را برشکن

ز آسمان حق بتاب ای آفتاب                                               اختران آسمان را برشکن

غیب دان کن سینه های خلق را                                         سینه های عیب دان را برشکن

بانشان از بی نشان پرده شده                                            بی نشانی هر نشان را برشکن

روز مطلق کن شب تاریک را                                                بارنامه پاسبان را برشکن

شمس تبریز آفتابی آفتاب                                                  شمع جان و شمعدان را برشکن

 

2012

ای دلارام من و ای دل شکن                                              وی کشیده خویش بی جرمی ز من

از نظر رفتی ز دل بیرون نه ای                                             ز آنک تو شمعی و جان و دل لگن

جان من جان تو جانت جان من                                             هیچ کس دیده ست یک جان در دو تن

زندگی ام وصل تو مرگم فراق                                            بی نظیرم کرده ای اندر دو فن

بس بجستم آب حیوان خضر گفت                                       بی وصالش جان نیابی جان مکن

غم نیارد گرد غمگین تو گشت                                            ور بگردد بایدش گردن زدن

جان ها زان گرد تو گرددهمی                                              جان ادیم و تو سهیل اندر یمن

بهر تو گفته ست منصور حلاج                                             یا صغیر السن یا رطب البدن

شیر مست شهد تو گشت و بگفت                                     یا قریب العهد من شرب اللبن

پیش مستان تو غم را راه نیست                                         فکرت و غم هست کار بوالحسن

هر کی در چاه طبیعت مانده است                                      چاره اش نبود ز فکر چون رسن

چونک برپرید کاسد گشت حبل                                           چون یقینی یافت کاسد گشت ظن

همزبان بی زبانان شو دلا                                                   تا به گفت و گو نباشی مرتهن

 

2013

ساقیا برخیز و می در جام کن                                             وز شراب عشق دل را دام کن

نام رندی را بکن بر خود درست                                            خویشتن را لاابالی نام کن

چرخ گردنده تو را چون رام شد                                            مرکب بی مرکبی را رام کن

آتش بی باکی اندر چرخ زن                                                 خاک تیره بر سر ایام کن

مذهب زناربندان پیشه گیر                                                  خدمت کاووس و آذرنام کن

 

2014

راز چون با من نگوید یار من                                                  بند گردد پیش او گفتار من

عذر می گوید که یعنی خامشم                                          با تو می گوید دل هشیار من

با کسی دیگر زبان گردد همه                                              سر خود می گوید و اسرار من

در گمان افتد دلم زین واقعه                                                این دل ترسان بدپندار من

گر بگوید ور نگوید راز من                                                     دل ندارد صبر از دلدار من

 

2015

فقر را در خواب دیدم دوش من                                            گشتم از خوبی او بی هوش من

از جمال و از کمال لطف فقر                                                تا سحرگه بوده ام مدهوش من

فقر را دیدم مثال کان لعل                                                   تا ز رنگش گشتم اطلس پوش من

بس شنیدم های و هوی عاشقان                                      بس شنیدم بانگ نوشانوش من

حلقه ای دیدم همه سرمست فقر                                     حلقه او دیدم اندر گوش من

بس بدیدم نقش ها در نور فقر                                            بس بدیدم نقش جان در روش من

از میان جان ما صد جوش خاست                                         چون بدیدم بحر را در جوش من

صد هزاران نعره می زد آسمان                                           ای غلام همچنان چاووش من

 

2016

جان من جان تو جانت جان من                                             هیچ دیدستی دو جان در یک بدن

ای تن ار بی او به صد جان زنده ای                                     جان طلب کن جان و لاف تن مزن

دل از این جان برکن و بر وی بنه                                           ز آنک از این جانی نیاید جان مکن

از قل الروح امر ربی فهم شد                                             شرح جان ای جان نیاید در دهن

 

2017

آمد آمد در میان خوب ختن                                                  هر دو دستت را بشو از جان و تن

داد شمشیری به دست عشق و گفت                               هرچ بینی غیر من گردن بزن

اندر آب انداز الا نوح را هر که باشد خوب و زشت و مرد و زن

هر که او اندر دل نوح است رست                                        هر که در پستی است در دریا فکن

 

2018

مرغ خانه با هما پر وا مکن                                                  پر نداری نیت صحرا مکن

چون سمندر در دل آتش مرو                                               وز مری تو خویش را رسوا مکن

درزیا آهنگری کار تو نیست                                                 تو ندانی فعل آتش ها مکن

اول از آهنگران تعلیم گیر                                                    ور نه بی تعلیم تو آن را مکن

چون نه ای بحری تو بحر اندرمشو                                       قصد موج و غره دریا مکن

ور کنی پس گوشه کشتی بگیر                                          دست خود را تو ز کشتی وا مکن

گر بیفتی هم در آتش کشتی بیفت                                    تکیه تو بر پنجه و بر پا مکن

چرخ خواهی صحبت عیسی گزین                                      ور نه قصد گنبد خضرا مکن

میوه خامی مقیم شاخ باش                                               بی معانی ترک این اسما مکن

شمس تبریزی مقیم حضرت است                                     تو مقام خویش جز آن جا مکن

 

2019

ای ببرده دل تو قصد جان مکن                                             و آنچ من کردم تو جانا آن مکن

بنگر اندر درد من گر صاف نیست                                         درد خود مفرستم و درمان مکن

داد ایمان داد زلف کافرت                                                     یک سر مویی ز کفر ایمان مکن

عادت خوبان جفا باشد جفا                                                 هم بر آن عادت بر او احسان مکن

گر چه دل بر مرگ خود بنهاده ایم                                         در جفا آهسته تر چندان مکن

عیش ما را مرگ باشد پرده دار                                            پرده پوش و مرگ را خندان مکن

ای زلیخا فتنه عشق از تو است                                          یوسفی را هرزه در زندان مکن

 

چون سر رندان نداری وقت عیش                                        وعده ها اندر سر رندان مکن

نور چشم عاشقان آخر تویی                                              عیش ها بر کوری ایشان مکن

نقدکی را از یکی مفلس مبر                                              از حریصی نقد او در کان مکن

شب روان را همچو استاره مسوز                                       راه خود را پر ز رهبانان مکن

شمس تبریزی یکی رویی نمای                                         تا ابد تو روی با جانان مکن

 

2020

ای خدا این وصل را هجران مکن                                         سرخوشان عشق را نالان مکن

باغ جان را تازه و سرسبز دار                                               قصد این مستان و این بستان مکن

چون خزان بر شاخ و برگ دل مزن                                        خلق را مسکین و سرگردان مکن

بر درختی کآشیان مرغ توست                                            شاخ مشکن مرغ را پران مکن

جمع و شمع خویش را برهم مزن                                        دشمنان را کور کن شادان مکن

گر چه دزدان خصم روز روشنند                                            آنچ می خواهد دل ایشان مکن

کعبه اقبال این حلقه است و بس                                        کعبه اومید را ویران مکن

این طناب خیمه را برهم مزن                                              خیمه توست آخر ای سلطان مکن

نیست در عالم ز هجران تلختر                                            هرچ خواهی کن ولیکن آن مکن

 

2021

صبحدم شد زود برخیز ای جوان                                          رخت بربند و برس در کاروان

کاروان رفت و تو غافل خفته ای                                           در زیانی در زیانی در زیان

عمر را ضایع مکن در معصیت                                              تا تر و تازه بمانی جاودان

نفس شومت را بکش کان دیو توست                                   تا ز جیبت سر برآرد حوریان

چون بکشتی نفس شومت را یقین                                     پای نه بر بام هفتم آسمان

چون نماز و روزه ات مقبول شد                                           پهلوانی پهلوانی پهلوان

پاک باش و خاک این درگاه باش                                            کبر کم کن در سماع عاشقان

گر سماع عاشقان را منکری                                              حشر گردی در قیامت با سگان

گر غلام شمس تبریزی شدی                                            نعره زن کالحمد لک یا مستعان

 

2022

ای زیان و ای زیان و ای زیان                                                هوشیاری در میان مستیان

گر بیاید هوشیاری راه نیست                                              ور بیاید مست گیر اندرکشان

گر خماری باده خواهی اندرآ                                               نان پرستی رو که این جا نیست نان

آنک او نان را بت خود کرده است                                         کی درآید در میان این بتان

ور درآید چادر اندر رو کشند                                                 تا نبیند رویشان آن قلتبان

سیمبر خواهیم و زیبا همچو خویش                                    سیم نستانیم پیدا و نهان

آنک او خوبی به سیم و زر فروخت                                      روسپی باشد نه حوران جنان

تا نگردی پاک دل چون جبرئیل                                             گر چه گنجی درنگنجی در جهان

چشم خود را شسته عارف بیست سال                             مشک مشک آورده از اشک روان

معتمد شو تا درآیی در حرم                                                اولا بربند از گفتن دهان

شمس تبریزی گشاید راه شرق                                         چون شوی بسته دهان و رازدان

 

2023

رو قرار از دل مستان بستان                                                رو خراج از گل بستان بستان

کله مه ز سر مه برگیر                                                        گرو گل ز گلستان بستان

سخن جان رهی گفتی دوش                                              آن توست آن هله بستان بستان

ای که در باغ رخش ره بردی                                                گل تازه به زمستان بستان

ای که از ناز شهان می ترسی                                            طفل عشقی سر پستان بستان

دل قوی دار چو دلبر خواهی                                               دل خود از دل سستان بستان

چابک و چست رو اندر ره عشق                                          مهره را از کف چستان بستان

 

2024

مات خود را صنما مات مکن                                                 بجز از لطف و مراعات مکن

خرده و بی ادبی ها که برفت                                              عفو کن هیچ مکافات مکن

وقت رحم است بکن کینه مکش                                         بنده را طعمه آفات مکن

به سر تو که جدایی مندیش                                               جز که پیوند و ملاقات مکن

خاک خود را به زمین برمگذار                                               منزلش جز به سماوات مکن

اولش جز به سوی خویش مکش                                         آخرش جز که سعادات مکن

آنچ خو کرد ز لطفت برسان                                                 ترک تیمار و جرایات مکن

بنده اهل خرابات توایم                                                       پشت ما را به خرابات مکن

ما که باشیم که گوییم مکن                                                چونک گفتیم ممارات مکن

 

2025

ای به انکار سوی ما نگران                                                  من نیم با تو دودل چون دگران

سخن تلخ چه می اندیشی                                                ای تو سرمایه جمله شکران

بر دل سوخته ام آبی زن                                                     که تویی دلبر پرخون جگران

ز غمم همچو کمان تیر مزن                                                چه زنی تیر سوی بی سپران

با گل از تو گله ها می کردم                                                گفت من هم ز ویم جامه دران

گفت نرگس که ز من پرس او را                                           که منم بنده صاحب نظران

که چو من جمله چمن سوخته اند                                       ز آتش او ز کران تا به کران

مه و خورشید ز عشق رخ او                                               اندر این چرخ ز زیر و زبران

بحر در جوش از این آتش تیز                                                چرخ خم داده از این بار گران

کوه بسته ست کمر خدمت را                                             که شماریش ز بسته کمران

بانگ ارواح به من می آید                                                    که بگو حالت این بی صوران

با کی گویم به جهان محرم کو                                             چه خبر گویم با بی خبران

ظاهر بحر بود جای خسان                                                   باطن بحر مقام گهران

ظاهر و باطن من خاک خسی                                             کو بر این بحر بود ره گذران

غزل بی سر و بی پایان بین                                                که ز پایان بردت تا به سران

 

2026

به شکرخنده ببردی دل من                                                 بشکن شکر دل را مشکن

دل ما را که ز جا برکندی                                                     به تو آمد پر و بالش بمکن

بنگر تا به چه لطفش بردی                                                  رحم کن هر نفسش زخم مزن

جانم اندر پی دل می آید                                                    چه کند بی تو در این قالب تن

بی تو دل را نبود برگ جهان                                                 بی تو گل را نبود برگ چمن

هین چرا بند شکستی خاموش                                          یا مگر نیست تو را بند دهن

 

2027

ای امتان باطل بر نان زنید بر نان                                          وی امتان مقبل بر جان زنید بر جان

حیوان علف کشاند غیر علف نداند                                      آن آدمی بود کو جوید عقیق و مرجان

آن باغ ها بخفته وین باغ ها شکفته                                     وین قسمتی است رفته در بارگاه سلطان

جان هاست نارسیده در دام ها خزیده                                 جان هاست برپریده ره برده تا به جانان

جانی ز شرح افزون بالای چرخ گردون                                  چست و لطیف و موزون چون مه به برج میزان

جانی دگر چو آتش تند و حرون و سرکش                             کوتاه عمر و ناخوش همچون خیال شیطان

ای خواجه تو کدامی یا پخته یا که خامی                              سرمست نقل و جامی یا شهسوار میدان

روزی به سوی صحرا دیدم یکی معلا                                  اندر هوا به بالا می کرد رقص و جولان

هر سو از او خروشی او ساکن و خموشی                         سرسبز و سبزپوشی جانم بماند حیران

گفتم که در چه شوری کز وهم خلق دوری                          تو نور نور نوری یا آفتاب تابان

گفتا دلم تنگ شد تن نیز هم سبک شد                              تا پاگشاده گشتم از چارمیخ ارکان

گفتم که ای امیرم شادت کنار گیرم                                    بسیار لابه کردم گفتا که نیست امکان

گفتم بیا وفا کن وین ناز را رها کن                                        شاخی شکر سخا کن چه کم شود از آن کان

گفتا که من فنایم اندر کنار نایم                                            نقشی همی نمایم از بهر درد و درمان

گفتم تو را نباید خود دفع کم نیاید                                        پنجه بهانه زاید از طبعت ای سخندان

گفتا ز سر یک تو باور کجا کنی تو                                         طفلی و درست ابجد برگیر لوح و می خوان

گفتم همین سیاست می کن حلال بادت                            صد گونه دفع می ده می کش مرا به هجران

زود از زبان دیگر صد پاسخ چو شکر                                     برخواند بر من از بر گشتم خراب و سکران

بسیار اشک راندم تا دیر مست ماندم                                 تا که برون شد آن شه چون جان ز نقش انسان

داغی بماند حاصل زان صحبت اندر این دل                           داغی که از لذیذی ارزد هزار احسان

فرمود مشکلاتی در وی عجب عظاتی                                خامش در زبان ها آن می نیاید آسان

 

2028

گر چه بسی نشستم در نار تا به گردن                                اکنون در آب وصلم با یار تا به گردن

گفتم که تا به گردن در لطف هات غرقم                               قانع نگشت از من دلدار تا به گردن

گفتا که سر قدم کن تا قعر عشق می رو                            زیرا که راست ناید این کار تا به گردن

گفتم سر من ای جان نعلین توست لیکن                            قانع شو ای دو دیده این بار تا به گردن

گفتا تو کم ز خاری کز انتظار گل ها                                      در خاک بود نه مه آن خار تا به گردن

گفتم که خار چه بود کز بهر گلستانت                                   در خون چو گل نشستم بسیار تا به گردن

گفتا به عشق رستی از عالم کشاکش                               کان جا همی کشیدی بیگار تا به گردن

رستی ز عالم اما از خویشتن نرستی                                 عار است هستی تو وین عار تا به گردن

عیاروار کم نه تو دام و حیله کم کن                                      در دام خویش ماند عیار تا به گردن

دامی است دام دنیا کز وی شهان و شیران                         ماندند چون سگ اندر مردار تا به گردن

دامی است طرفه تر زین کز وی فتاده بینی                         بی عقل تا به کعب و هشیار تا به گردن

بس کن ز گفتن آخر کان دم بود بریده                                   کز تاسه نبود آخر گفتار تا به گردن

 

2029

ای مرغ آسمانی آمد گه پریدن                                           وی آهوی معانی آمد گه چریدن

ای عاشق جریده بر عاشقان گزیده                                     بگذر ز آفریده بنگر در آفریدن

آمد تو را فتوحی روحی چگونه روحی                                  کو چون خیال داند در دیده ها دویدن

این دم حکم بیاید تعلیم نو نماید                                          بی گوش سر شنیدن بی دیده ماه دیدن

داند سبل ببردن هم مرده زنده کردن                                   هم تخت و بخت دادن هم بنده پروریدن

آن یوسف معانی و آن گنج رایگانی                                      خود را اگر فروشد دانی عجب خریدن

کو مشتری واقف در دو دم مخالف                                       در پرده ساز کردن در پرده ها دویدن

ای عاشق موفق وی صادق مصدق                                   می بایدت چو گردون بر قطب خود تنیدن

در بیخودی تو خود را می جوی تا بیابی                                زیرا فراق صعب است خاصه ز حق بریدن

لب را ز شیر شیطان می کوش تا بشویی                            چون شسته شد توانی پستان دل مکیدن

ای عشق آن جهانی ما را همی کشانی                            احسنت ای کشنده شاباش ای کشیدن

هم آفتاب داند از شرق رو نمودن                                        ار نی به مرکز او نتوان به تک رسیدن

خامش که شرح دل را گر راه گفت بودی                              در کوه درفتادی چون بحر برطپیدن

تبریز شمس دین را هم ناگهان ببینی                                  وآنگه از او بیابی صبح ابد دمیدن

 

2030

گفتی مرا که چونی در روی ما نظر کن                                گفتی خوشی تو بی ما زین طعنه ها گذر کن

 

گفتی مرا به خنده خوش باد روزگارت                                   کس بی تو خوش نباشد رو قصه دگر کن

گفتی ملول گشتم از عشق چند گویی                               آن کس که نیست عاشق گو قصه مختصر کن

در آتشم در آبم چون محرمی نیابم                                      کنجی روم که یا رب این تیغ را سپر کن

گستاخمان تو کردی گفتی تو روز اول                                  حاجت بخواه از ما وز درد ما خبر کن

گفتی شدم پریشان از مفلسی یاران                                 بگشا دو لب جهان را پردر و پرگهر کن

گفتی کمر به خدمت بربند تو به حرمت                                بگشا دو دست رحمت بر گرد من کمر کن

 

2031

ای محو راه گشته از محو هم سفر کن                               چشمی ز دل برآور در عین دل نظر کن

دل آینه است چینی با دل چو همنشینی                            صد تیغ اگر ببینی هم دیده را سپر کن

دانم که برشکستی تو محو دل شدستی                            در عین نیست هستی یک حمله دگر کن

تا بشکنی شکاری پهلوی چشمه ساری                            ای شیر بیشه دل چنگال در جگر کن

چون شد گرو گلیمی بهر در یتیمی                                     با فتنه عظیمی تو دست در کمر کن

ماییم ذره ذره در آفتاب غره                                                 از ذره خاک بستان در دیده قمر کن

از ما نماند برجا جان از جنون و سودا                                    ای پادشاه بینا ما را ز خود خبر کن

در عالم منقش ای عشق همچو آتش                                هر نقش را به خود کش وز خویش جانور کن

ای شاه هر چه مردند رندان سلام کردند                             مستند و می نخوردند آن سو یکی گذر کن

سیمرغ قاف خیزد در عشق شمس تبریز                            آن پر هست برکن وز عشق بال و پر کن

 

2032

من از کی باک دارم خاصه که یار با من                                 از سوزنی چه ترسم و آن ذوالفقار با من

کی خشک لب بمانم کان جو مراست جویان                        کی غم خورد دل من و آن غمگسار با من

تلخی چرا کشم من من غرق قند و حلوا                             در من کجا رسد دی و آن نوبهار با من

از تب چرا خروشم عیسی طبیب هوشم                            وز سگ چرا هراسم میر شکار با من

در بزم چون نیایم ساقیم می کشاند                                   چون شهرها نگیرم و آن شهریار با من

در خم خسروانی می بهر ماست جوشان                           این جا چه کار دارد رنج خمار با من

با چرخ اگر ستیزم ور بشکنم بریزم                                     عذرم چه حاجت آید و آن خوش عذار با من

من غرق ملک و نعمت سرمست لطف و رحمت                  اندر کنار بختم و آن خوش کنار با من

ای ناطقه معربد از گفت سیر گشتم                                   خاموش کن وگر نی صحبت مدار با من

 

2033

جانا نخست ما را مرد مدام گردان                                        وآنگه مدام درده ما را مدام گردان

از ما و خدمت ما چیزی نیاید ای جان                                   هم تو بنا نهادی هم تو تمام گردان

دارالسلام ما را دارالملام کردی                                          دارالملام ما را دارالسلام گردان

این راه بی نهایت گر دور و گر دراز است                               از فضل بی نهایت بر ما دو گام گردان

ما را اسیر کردی اماره را امیری                                          ما را امیر گردان او را غلام گردان

انعام عام خود را کردی نصیب خاصان                                  انعام خاص خود را امروز عام گردان

هر ذره را ز فضلت خورشیدییی دگر ده                                خورشید فضل خود را بر جمله رام گردان

در کام ما دعا را چون شهد و شیر خوش کن                         و آن را که گوید آمین هم دوستکام گردان

 

2034

ای دل ز شاه حوران یا قبله صبوران                                     کن شکر با شکوران تو فتنه را مشوران

من مرد فتنه جویم من ترک این نگویم                                 من دست از او نشویم تو فتنه را مشوران

سرخیل بی دلانم استاد منبلانم                                        من عاشق فلانم تو فتنه را مشوران

از من مپرس چونم می بین که غرق خونم                           این هم نه ام فزونم تو فتنه را مشوران

من رستمم و روحم طوفان قوم نوحم                                  سرمست آن صبوحم تو فتنه را مشوران

تو نقش را نخوانی زیرا در این جهانی                                   تا این قدر بدانی تو فتنه را مشوران

 

2035

آن خوب را طلب کن اندر میان حوران                                    مشنو کسی که گوید آن فتنه را مشوران

در دل چو نقش بندد جان از طرب بخندد                                صد گون شکر بجوشد از تلخی صبوران

از پرتوی که افتد در چشم ها ز رویش                                  خارش چه افتد از وی در چشم های کوران

 

2036

امروز سرکشان را عشقت جلوه کردن                                 آورد بار دیگر یک یک ببسته گردن

رو رو تو در گلستان بنگر به گل پرستان                                یک لحظه سجده کردن یک لحظه باده خوردن

نگذارد آن شکرخو بر ما ز ما یکی مو                                    چون صوفیان جان را این است سر ستردن

دندان تو چو شد سست بر جاش دیگری رست                    می دانک همچنین است بر مرد جان سپردن

ای خصم شمس تبریز ای دزد راه و منکر                             می باش در شکنجه از خویش و درفشردن

 

2037

چون جان تو می ستانی چون شکر است مردن                    با تو ز جان شیرین شیرینتر است مردن

بردار این طبق را زیرا خلیل حق را                                        باغ است و آب حیوان گر آذر است مردن

این سر نشان مردن و آن سر نشان زادن                             زان سرکشی نمیرد نی زین مراست مردن

بگذار جسم و جان شو رقصان بدان جهان شو                      مگریز اگر چه حالی شور و شر است مردن

والله به ذات پاکش نه چرخ گشت خاکش                              با قند وصل همچون حلواگر است مردن

از جان چرا گریزیم جان است جان سپردن                            وز کان چرا گریزیم کان زر است مردن

چون زین قفص برستی در گلشن است مسکن                   چون این صدف شکستی چون گوهر است مردن

چون حق تو را بخواند سوی خودت کشاند                            چون جنت است رفتن چون کوثر است مردن

مرگ آینه ست و حسنت در آینه درآمد                                 آیینه بربگوید خوش منظر است مردن

گر مومنی و شیرین هم مومن است مرگت                         ور کافری و تلخی هم کافر است مردن

گر یوسفی و خوبی آیینه ات چنان است                              ور نی در آن نمایش هم مضطر است مردن

خامش که خوش زبانی چون خضر جاودانی                          کز آب زندگانی کور و کر است مردن

 

2038

از زنگ لشکر آمد بر قلب لشکرش زن                                 ای سرفراز مردی مردانه بر سرش زن

چون آتش آر حمله کو هیزم است جمله                              از آتش دل خود در خشک و در ترش زن

گر بحر با تو کوشد در کین تو بجوشد                                    آتش کن آب او را در در و گوهرش زن

هر تیر کز تو پرد هفت آسمان بدرد                                      ای قاب قوس تیری بر پشت اسپرش زن

هر کس که بی سر آید تو دست بر سرش نه                       و آن کس که باسر آید تو زخم خنجرش زن

جانی که برفروزد در عشق تو بسوزد                                   خواهی که تازه گردد در حوض کوثرش زن

از لعل می فروشت سرمست کن جهان را                          بستان ز زهره چنگش بر جام و ساغرش زن

ای شمس حق تبریز هر کس که منکر آید                           از جذب نور ایمان در جان کافرش زن

 

2039

رو سر بنه به بالین تنها مرا رها کن                                      ترک من خراب شب گرد مبتلا کن

ماییم و موج سودا شب تا به روز تنها                                   خواهی بیا ببخشا خواهی برو جفا کن

از من گریز تا تو هم در بلا نیفتی                                         بگزین ره سلامت ترک ره بلا کن

ماییم و آب دیده در کنج غم خزیده                                       بر آب دیده ما صد جای آسیا کن

خیره کشی است ما را دارد دلی چو خارا                             بکشد کسش نگوید تدبیر خونبها کن

بر شاه خوبرویان واجب وفا نباشد                                        ای زردروی عاشق تو صبر کن وفا کن

دردی است غیر مردن آن را دوا نباشد                                 پس من چگونه گویم کاین درد را دوا کن

در خواب دوش پیری در کوی عشق دیدم                             با دست اشارتم کرد که عزم سوی ما کن

گر اژدهاست بر ره عشقی است چون زمرد                        از برق این زمرد هی دفع اژدها کن

بس کن که بیخودم من ور تو هنرفزایی                                تاریخ بوعلی گو تنبیه بوالعلا کن

 

2040

روز است ای دو دیده در روزنم نظر کن                                 تو اصل آفتابی چون آمدی سحر کن

بردار طالبان را وز هفت بحر بگذر                                          منگر به گاو و ماهی وز صد چنین گذر کن

پیدا بکن که پاکی از کون و پست و بالا                                 وین خانه کهن را بی زیر و بی زبر کن

عالم فناست جمله در یک دمش بقا کن                               ماری است زهر دارد تو زهر او شکر کن

هر سو که خشک بینی تو چشمه ای روان کن                    هر جا که سنگ بینی از عکس خود گهر کن

اندر قفای عاشق هر سو که خصم بینی                             او را به زخم سیلی اندر زمان به درکن

تا چند عذر گویی کورند و می نبینند                                    گر کورشان نخواهی در دیده شان نظر کن

خواهی که پرده هاشان در دیده ها نباشد                           فرما تو پردگی را کز پرده ها عبر کن

فرمان تو راست مطلق با جمع در میان نه                             بستم قبای عطلت هم چاره کمر کن

ای آفتاب عرشی ای شمس حق تبریز                               چون ماه نو نزارم رویم تو در قمر کن

 

2041

پروانه شد در آتش گفتا که همچنین کن                               می سوخت و پر همی زد بر جا که همچنین کن

شمع و فتیله بسته با گردن شکسته                                  می گفت نرم نرمک با ما که همچنین کن

مومی که می گدازد با سوز می بسازد                               در تف و تاب داده خود را که همچنین کن

گر سیم و زر فشانی در سود این جهانی                             سودت ندارد آن ها الا که همچنین کن

دامان پر ز گوهر کرد و نشست بر سر                                 وز رشک تلخ گشته دریا که همچنین کن

از نیک و بد بریده وز دام ها پریده                                         بر کوه قاف رفته عنقا که همچنین کن

رخساره پاک کرده دراعه چاک کرده                                      با خار صبر کرده گل ها که همچنین کن

صد ننگ و نام هشته با عقل خصم گشته                           بر مغزها دویده صهبا که همچنین کن

خالی شده ست و ساده نه چشم برگشاده                        لب بر لبش نهاده سرنا که همچنین کن

چل سال چشم آدم در عذر داشت ماتم                              گفته به کودکانش بابا که همچنین کن

خاموش باش و صابر عبرت بگیر آخر                                     خامش شده ست و گریان خارا که همچنین کن

تبریز شمس دین را بین کز ضیای جانی                               پر کرده از جلالت صحرا که همچنین کن

 

2042

ای سنگ دل تو جان را دریای پرگهر کن                                ای زلف شب مثالش در نیم شب سحر کن

چنگی که زد دل و جان در عشق بانوا کن                             نی های بی زبان را زان شهد پرشکر کن

چون صد هزار در در سمع و بصر تو داری                              یک دامنی از آن در در کار کور و کر کن

از خون آن جگرها که بوی عشق دارد                                  از بهر اهل دل را یک قلیه جگر کن

بس شیوه ها که کردند جان ها و ره نبردند                           ای چاره ساز جان ها یک شیوه دگر کن

مرغان آب و گل را پرها به گل فروشد                                  ای تو همای دولت پر برفشان سفر کن

چون دیو ره بپیما تا بینی آن پری را                                      و اندر بر چو سیمش تو کار دل چو زر کن

هر چت اشارت آید چون و چرا رها کن                                  با خوی تند آن مه زنهار سر به سر کن

پای ملخ که جان است چون مور پیش او بر                           در پیش آن سلیمان بر هر رهی حشر کن

آبی است تلخ دریا در زیر گنج گوهر                                     بگذار آب تلخش تو زیر او زبر کن

ماری است مهره دارد زان سوی زهر در سر                        ور ز آنک مهره خواهی از زهر او گذر کن

خواهی درخت طوبی نک شمس حق تبریز                          خواهی تو عیش باقی در ظل آن شجر کن

 

2043

دیدی چه گفت بهمن هیزم بنه چو خرمن                             گر دی نکرد سرما سرمای هر دو بر من

سرما چو گشت سرکش هیزم بنه در آتش                          هیزم دریغت آید هیزم به است یا تن

نقش فناست هیزم عشق خداست آتش                            درسوز نقش ها را ای جان پاکدامن

تا نقش را نسوزی جانت فسرده باشد                                 مانند بت پرستان دور از بهار و مومن

در عشق همچو آتش چون نقره باش دلخوش                       چون زاده خلیلی آتش تو راست مسکن

آتش به امر یزدان گردد به پیش مردان                                  لاله و گل و شکوفه ریحان و بید و سوسن

مومن فسون بداند بر آتشش بخواند                                    سوزش در او نماند ماند چو ماه روشن

شاباش ای فسونی کافتد از او سکونی                              در آتشی که آهن گردد از او چو سوزن

پروانه زان زند خود بر آتش موقد                                          کو را همی نماید آتش به شکل روزن

تیر و سنان به حمزه چون گلفشان نماید                              در گلفشان نپوشد کس خویش را به جوشن

فرعون همچو دوغی در آب غرقه گشته                              بر فرق آب موسی بنشسته همچو روغن

اسپان اختیاری حمال شهریاری                                          پالان کشند و سرگین اسبان کند و کودن

چو لک لک است منطق بر آسیای معنی                            طاحون ز آب گردد نه از لکلک مقنن

زان لکلک ای برادر گندم ز دلو بجهد                                     در آسیا درافتد گردد خوش و مطحن

وز لکلک بیان تو از دلو حرص و غفلت                                   در آسیا درافتی یعنی رهی مبین

من گرم می شوم جان اما ز گفت و گو نی                           از شمس دین زرین تبریز همچو معدن

 

2044

جانا بیار باده و بختم بلند کن                                                زان حلقه های زلف دلم را کمند کن

مجلس خوش است و ما و حریفان همه خوشیم                  آتش بیار و چاره مشتی سپند کن

زان جام بی دریغ در اندیشه ها بریز                                     در بیخودی سزای دل خودپسند کن

ای غم برو برو بر مستانت کار نیست                                  آن را که هوشیار بیابی گزند کن

مستان مسلمند ز اندیشه ها و غم                                    آن کو نشد مسلم او را نژند کن

ای جان مست مجلس ابرار یشربون                                    بر گربه اسیر هوا ریش خند کن

ریش همه به دست اجل بین و رحم کن                               از مرگ وارهان همه را سودمند کن

عزم سفر کن ای مه و بر گاو نه تو رخت                              با شیرگیر مست مگو ترک پند کن

در چشم ما نگر اثر بیخودی ببین                                         ما را سوار اشقر و پشت سمند کن

یک رگ اگر در این تن ما هوشیار هست                              با او حساب دفتر هفتاد و اند کن

ای طبع روسیاه سوی هند بازرو                                         وی عشق ترک تاز سفر سوی جند کن

آن جا که مست گشتی بنشین مقیم شو                           و آن جا که باده خوردی آن جا فکند کن

در مطبخ خدا اگرت قوت روح نیست                                    آن گاه سر در آخر این گوسفند کن

خواهی که شاهدان فلک جلوه گر شوند                             دل را حریف صیقل آیینه رند کن

ای دل خموش کن همه بی حرف گو سخن                          بی لب حدیث عالم بی چون و چند کن

 

2045

تو آب روشنی تو در این آب گل مکن                                    دل را مپوش پرده دل را تو دل مکن

پاکان به گرد در به تماشا نشسته اند                                   دل را و خویش را ز عزیزان خجل مکن

دل نعره می زند که بکش خویش را ز عشق                        ور جمله جان نگردی دل را بحل مکن

مس را که زر کنند یکی علم دیگر است                               زین ها که می کنی نشود زر بهل مکن

دوری بگشت این تن کز دل بگشته ای                                سی سال دور باشد سی را چهل مکن

چیزی که زیر هاون افلاک سوده شد                                   این سرمه نیست دیده از آن مکتحل مکن

هنگامه هاست در ره هر جا مه ای است رو                        بی گاه گشت روز تو خود مشتغل مکن

 

2046

مستی و عاشقی و جوانی و جنس این                              آمد بهار خرم و گشتند همنشین

صورت نداشتند مصور شدند خوش                                      یعنی مخیلات مصورشده ببین

دهلیز دیده است دل آنچ به دل رسید                                  در دیده اندرآید صورت شود یقین

تبلی السرایر است و قیامت میان باغ                                 دل ها همی نمایند آن دلبران چین

یعنی تو نیز دل بنما گر دلیت هست                                    تا کی نهان بود دل تو در میان طین

ایاک نعبد است زمستان دعای باغ                                      در نوبهار گوید ایاک نستعین

ایاک نعبد آنک به دریوزه آمدم                                              بگشا در طرب مگذارم دگر حزین

ایاک نستعین که ز پری میوه ها                                          اشکسته می شوم نگهم دار ای معین

هر لحظه لاله گوید با گل که ای عجب                                  نرگس چه خیره می نگرد سوی یاسمین

سوسن زبان برون کند افسوس می کند                              گوید سمن فسوس مکن بر کس ای لسین

یکتا مزوری است بنفشه شده دوتا                                     نیلوفر است واقف تزویرش ای قرین

سر چپ و راست می فکند سنبل از خمار                           اریاح بر یسارش و ریحانش در یمین

سبزه پیاده می دود اندر رکاب سرو                                     غنچه نهان همی کند از چشم بد جبین

بید پیاده بر لب جو اندر آینه                                                 حیران که شاخ تر ز چه افشاند آستین

اول فشاندنی است که تا جمع آورد                                     وآنگه کند نثار درافشان واپسین

در باغ مجلسی چو نهاد آفریدگار                                         مرغان چو مطربان بسرایند آفرین

آن میر مطربان که ورا نام بلبل است                                    مست است و عاشق گل از آن است خوش حنین

گوید به کبک فاخته کآخر کجا بدیت                                       گوید بدان طرف که مکان نبود و مکین

شاهین به باز گوید کاین صیدهای خوب                               کی صید کرد از عدم آورد بر زمین

یک جوق گلرخان و دگر جوق نوخطان                                   کاندر حجاب غیب کرامند و کاتبین

ما چند صورتیم یزک وار آمده                                               نک می رسند لشکر خوبان از آن کمین

یوسف رخان رسند ز کنعان آن جهان                                    شیرین لبان رسند ز دریای انگبین

نک نامه شان رسید به خرما و نیشکر                                 و آن نار دانه دانه و بی هیچ دانه بین

ای وادیی که سیب در او رنگ و بوی یافت                           مغز ترنج نیز معطر شد و ثمین

انگور دیر آمد زیرا پیاده بود                                                   دیر آ و پخته آ که تویی فتنه ای مهین

ای آخرین سابق و ای ختم میوه ها                                    وی چنگ درزده تو به حبل الله متین

شیرینیت عجایب و تلخیت خود مپرس                                 چون عقل کز وی است شر و خیر و کفر و دین

اندر بلا چو شکر و اندر رخا نبات                                           تلخی بلای توست چو خار ترنگبین

ای عارف معارف و ای واصل اصول                                      ای دست تو دراز و زمانه تو را رهین

از دست توست خربزه در خانه ای نهان                                در نی دریچه نی که تو جانی و من جنین

از تو کدو گریخت رسن بازیی گرفت                                      آن نیم کوزه کی رهد از چشمه معین

چون گوش تو نداشت ببستند گردنش                                  گوشش اگر بدی بکشیدیش خوش طنین

فی جیدها ببست خدا حبل من مسد                                 زیرا نداشت گوش به پیغام مستبین

گوشی که نشنود ز خدا گوش خر بود                                  از حق شنو تو هر نفسی دعوت مبین

ای حلق تو ببسته تقاضای حلق و فرج                                بی گوش چون کدو تو رسن بسته بر وتین

حلقه به گوش شه شو و حلق از رسن بخر                          مردم ز راه گوش شود فربه و سمین

باقیش برنویسد آن شهریار لوح                                           نقاش چین بگوید تو نقش ها مچین

نقاش چین بگفتم آن روح محض را                                       آن خسرو یگانه تبریز شمس دین

 

2047

می آیدم ز رنگ تو ای یار بوی آن                                         برکنده ای به خشم دل از یار مهربان

از آفتاب روی تو چون شکل خشم تافت                               پشتم خم است و سینه کبودم چو آسمان

زان تیرهای غمزه خشمین که می زنی                              صد قامت چو تیر خمیده ست چون کمان

از پرسشم ز خشم لب لعل بسته ای                                 جان ماندم ز غصه این یا دل و زبان

لطف تو نردبان بده بر بام دولتی                                           ای لطف واگرفته و بشکسته نردبان

این لابه ام به ذات خدا نیست بهر جان                                 ای هر دمی خیال تو صد جان جان جان

یاد آر دلبرا که ز من خواستی شبی                                    نقشی ز جان خون شده من دادمت نشان

جانا به حق آن شب کان زلف جعد را                                    در گردنم درافکن و سرمست می کشان

تا جان باسعادت غلطان همی رود                                       چوگان دو زلف و گوی دل و دشت لامکان

کرسی عدل نه تو به تبریز شمس دین                                تا عرش نور گیرد و حیران شود جهان

 

2048

آن کیست ای خدای کز این دام خامشان                             ما را همی کشد به سوی خود کشان کشان

ای آنک می کشی تو گریبان جان ما                                    از جمع سرکشان به سوی جمع سرخوشان

بگرفته گوش ما و بسوزیده هوش ما                                    ساقی باهشانی و آرام بی هشان

بی دست می کشی تو و بی تیغ می کشی                      شاگرد چشم تو نظر بی گنه کشان

آب حیات نزل شهیدان عشق توست                                   این تشنه کشتگان را ز آن نزل می چشان

دل را گره گشای نسیم وصال توست                                  شاخ امید را به نسیمی همی فشان

خود حسن ساکن است و مقیم اندر آن وجود                       زان ساکنند زیر و زبر این مفتشان

مقصود ره روان همه دیدار ساکنان                                      مقصود ناطقان همه اصغای خامشان

 

آتش در آب گشته نهان وقت جوش آب                                 چون آب آتش آمد الغوث ز آتشان

در روح دررسی چو گذشتی ز نقش ها                                وز چرخ بگذری چو گذشتی ز مه وشان

همیان چه می نهی به امانت به مفلسان                            پا را چه می نهی تو به دندان گربشان

از نو چو میر گولان بستد کلاه و کفش                                  خواهی تو روستایی خواهی ز اکدشان

دانش سلاح توست و سلاح از نشان مرد                            مردی چو نیست به که نباشد تو را نشان

دیگر مگو سخن که سخن ریگ آب توست                            خورشید را نگر چو نه ای جنس اعمشان

 

2049

ای دم به دم مصور جان از درون تن                                      نزدیکتر ز فکرت این نکته ها به من

ز آینده و گذشته چرا یاد می کنم                                        که لذت زمانی و هم قبله زمن

جان حقایقی و خیالات دلربا                                                و آن نقش های مه که نگنجد در این دهن

 

2050

جانا بیار باده و بختم تمام کن                                               عیش مرا خجسته چو دارالسلام کن

زهره کمین کنیزک بزم و شراب توست                                دفع کسوف دل کن و مه را غلام کن

همچون مسیح مایده از آسمان بیار                                     از نان و شوربا بشری را فطام کن

مشتی فسرده را به دم گرم بشکفان                                 مشتی گدای را شه بااحتشام کن

این روی پرگره را خندان و شاد کن                                       این عمر منقطع را عمری مدام کن

ای شوق هر دماغ سر عاشقان بخار                                  وی ذوق هر مقام بر ما مقام کن

آن خانه را که جام نباشد چو نیست نور                                ما خانه ساختیم تو تدبیر جام کن

ما را وظیفه هاست ز لطف تو صد هزار                                درمانده گشت دل که چه گوید کدام کن

خاموش کن که دوست مجیب است بی سوال                     نظاره کرم کن و ترک کلام کن

 

2051

می بینمت که عزم جفا می کنی مکن                                عزم عتاب و فرقت ما می کنی مکن

در مرغزار غیرت چون شیر خشمگین                                  در خونم ای دو دیده چرا می کنی مکن

بخت مرا چو کلک نگون می کنی مکن                                 پشت مرا چو دال دوتا می کنی مکن

ای تو تمام لطف خدا و عطای او                                         خود را نکال و قهر خدا می کنی مکن

پیوند کرده ای کرم و لطف با دلم                                         پیوند کرده را چه جدا می کنی مکن

آن بیذقی که شاه شده ست از رخ خوشت                          بازش به مات غم چه گدا می کنی مکن

آن بنده ای که بدر شد از پرتو رخت                                      چون ماه نو ز غصه دوتا می کنی مکن

گر گبر و مومن است چو کشته هوای توست                       بر گبر کشته تو چه غزا می کنی مکن

بی هوش شو چو موسی و همچون عصا خموش                مانند طور تو چه صدا می کنی مکن

 

2052

ای آنک از میانه کران می کنی مکن                                    با ما ز خشم روی گران می کنی مکن

دربند سود خویشی و اندر زیان ما                                       کس زین نکرد سود زیان می کنی مکن

راضی شدی که بیش نجویی زیان ما                                   این از پی رضای کیان می کنی مکن

بر جای باده سرکه غم می دهی مده                                 در جوی آب خون چه روان می کنی مکن

از چهره ام نشاط طرب می بری مبر                                    بر چهره ام ز دیده نشان می کنی مکن

مظلوم می کشی و تظلم همی کنی                                خود راه می زنی و فغان می کنی مکن

پایم به کار نیست که سرمست دلبرم                                 مر مست را بهل چه کشان می کنی مکن

گویی بیا که بر تو کنم صبر را شبان                                     بر بره گرگ را چه شبان می کنی مکن

در روز زاهدی و به شب زاهدان کشی                                امشب که آشتی است همان می کنی مکن

ای دوستان ز رشک تو خصمان همدگر                                این دوست را چه دشمن آن می کنی مکن

گویی که می مخور پس اگر می همی دهی                       مخمور را چه خشک دهان می کنی مکن

گویی چو تیر راست رو اندر هوای ما                                    پس تیر راست را چه کمان می کنی مکن

گویی خموش کن تو خموشم نمی هلی                             هر موی را ز عشق زبان می کنی مکن

 

2053

با عاشقان نشین و همه عاشقی گزین                              با آنک نیست عاشق یک دم مشو قرین

ور ز آنک یار پرده عزت فروکشید                                          آن را که پرده نیست برو روی او ببین

آن روی بین که بر رخش آثار روی او است                            آن را نگر که دارد خورشید بر جبین

از بس که آفتاب دو رخ بر رخش نهاد                                     شهمات می شود ز رخش ماه بر زمین

در طره هاش نسخه ایاک نعبد است                                   در چشم هاش غمزه ایاک نستعین

بی خون و بی رگ است تنش چون تن خیال                         بیرون و اندرون همه شیر است و انگبین

از بس که در کنار همی گیردش نگار                                    بگرفت بوی یار و رها کرد بوی طین

صبحی است بی سپیده و شامی است بی خضاب             ذاتی است بی جهات و حیاتی است بی حنین

کی نور وام خواهد خورشید از سپهر                                   کی بوی وام خواهد گلبن ز یاسمین

بی گفت شو چو ماهی و صافی چو آب بحر                         تا زود بر خزینه گوهر شوی امین

در گوش تو بگویم با هیچ کس مگو                                       این جمله کیست مفتخر تبریز شمس دین

 

2054

بشنیده ام که عزم سفر می کنی مکن                              مهر حریف و یار دگر می کنی مکن

تو در جهان غریبی غربت چه می کنی                                 قصد کدام خسته جگر می کنی مکن

از ما مدزد خویش به بیگانگان مرو                                        دزدیده سوی غیر نظر می کنی مکن

ای مه که چرخ زیر و زبر از برای توست                                ما را خراب و زیر و زبر می کنی مکن

چه وعده می دهی و چه سوگند می خوری                        سوگند و عشوه را تو سپر می کنی مکن

کو عهد و کو وثیقه که با بنده کرده ای                                  از عهد و قول خویش عبر می کنی مکن

ای برتر از وجود و عدم بارگاه تو                                           از خطه وجود گذر می کنی مکن

ای دوزخ و بهشت غلامان امر تو                                         بر ما بهشت را چو سقر می کنی مکن

اندر شکرستان تو از زهر ایمنیم                                          آن زهر را حریف شکر می کنی مکن

جانم چو کوره ای است پرآتش بست نکرد                           روی من از فراق چو زر می کنی مکن

چون روی درکشی تو شود مه سیه ز غم                            قصد خسوف قرص قمر می کنی مکن

ما خشک لب شویم چو تو خشک آوری                               چشم مرا به اشک چه تر می کنی مکن

چون طاقت عقیله عشاق نیستت                                       پس عقل را چه خیره نگر می کنی مکن

حلوا نمی دهی تو به رنجور ز احتما                                     رنجور خویش را تو بتر می کنی مکن

چشم حرام خواره من دزد حسن توست                              ای جان سزای دزد بصر می کنی مکن

سر درکش ای رفیق که هنگام گفت نیست                         در بی سری عشق چه سر می کنی مکن

 

2055

مست شدی عاقبت آمدی اندر میان                                   مست ز خود می شوی کیست دگر در جهان

عاقبت الامر رست مرغ فلک از قفص                                  عاقبت الامر جست تیر مراد از کمان

چند زنیم ای کریم طبل تو زیر گلیم                                      چند کنیم ای ندیم مستی خود را نهان

بازرسید از الست کار برون شد ز دست                               فاش بود فاش مست خاصه ز بوی دهان

دارد طامات ما بوی خرابات ما                                              هست شرابات ما از کف شاهنشهان

جمله اجزای خاک روح شد و جان پاک                                 عالم خاکش مخوان مایه اکسیر خوان

تو کمری ما میان یا تو میان ما کمر                                       گر کمری گر میان بی تو مبا گر میان

گاه به دزدی درآ کیسه دل را ببر                                          گاه مرا دزد گیر گو که منم پاسبان

گه بربا همچون گرگ بره درویش را                                       گه سگ بر من گمار های کنان چون شبان

چون تو ندیده ست کس کس تویی ای جان و بس                 نادره ای در جهان اسب وفا درجهان

گر چه جهان است عشق جان و جهان است عشق             گر چه نهان است یار هست سر سر نهان

چشم تو با چشم من گفت چه مطمع کسی                       هم بخوری قند ما هم ببری ارمغان

هر تن و هر جان که هست خاک تو بوده ست مست            غافلشان کرده ای زان هوس بی نشان

باز چو ناگه کنی سلسله جنبانیی                                       شور برآرد به کبر از جهت امتحان

کافر و مومن مگو فاسق و محسن مجو                               جمله خراب تواند بر همه افسون بخوان

کیست که مست تو نیست عشوه پرست تو نیست             مهره دست تو نیست دست کرم برفشان

سختتر از کوه چیست چونک به تو بنگریست                        زنده شد از عشق زیست شهره شد اندر زمان

 

2056

خواجه غلط کرده ای در روش یار من                                    صد چو تو هم گم شود در من و در کار من

نبود هر گردنی لایق شمشیر عشق                                  خون سگان کی خورد ضیغم خون خوار من

قلزم من کی کشد تخته هر کشتیی                                  شوره تو کی چرد ز ابر گهربار من

سر بمگردان چنین پوز مجنبان چنان                                     چون تو خری کی رسد در جو انبار من

خواجه به خویش آ یکی چشم گشا اندکی                          گر چه نه بر پای توست اندک و بسیار من

گفت که عاشق چرا مست شد و بی حیا                            باده حیا کی هلد خاصه ز خمار من

فتنه گرگی شده هم دغل و مکر او                                     دام وی از وی کند قانص عیار من

بر سر بازار او گرگ کهن کی خرند                                       هر طرفی یوسفی زنده به بازار من

همچو تو جغدی کجا باغ ارم را سزد                                    بلبل جان هم نیافت راه به گلزار من

مفخر تبریزیان شمس حق و دین بگو                                   بلک صدای تو است این همه گفتار من

 

2057

یار شو و یار بین دل شو و دلدار بین                                     در پی سرو روان چشمه و گلزار بین

برجه و کاهل مباش در ره عیش و معاش                             پیشکشی کن قماش رونق تجار بین

جمله تجار ما اهل دل و انبیا                                                همره این کاروان خالق غفار بین

آمد محمود باز بر در حجره ایاز                                              عشق گزین عشقباز دولت بسیار بین

خاک ایازم که او هست چو من عشق خو                            عشق شود عشق جو دلبر عیار بین

سنت نیکو است این چارق با پوستین                                 قبله کنش بهر شکر باقی از ایثار بین

ساعت رنج و بلا چارق بین می شوی                                 بی مرضی خویش را خسته و بیمار بین

چارق ما نطفه دان خون رحم پوستین                                  گوهر عقل و بصر از شه بیدار بین

گوهر پیشین بنه تا کندت میر ده                                         کهنه ده و نو ستان دانه ده انبار بین

تا نگری در زمین هیچ نبینی فلک                                        یک دمه خود را مبین خلعت دیدار بین

این سخن درنثار هم به سخن ده سپار                                پس تو ز هر جزو خویش نکته و گفتار بین

 

2058

با رخ چون مشعله بر در ما کیست آن                                  هر طرفی موج خون نیم شبان چیست آن

در کفن خویشتن رقص کنان مردگان                                     نفخه صور است یا عیسی ثانی است آن

سینه خود باز کن روزن دل درنگر                                          کآتش تو شعله زد نی خبر دی است آن

آتش نو را ببین زود درآ چون خلیل                                        گر چه به شکل آتش است باده صافی است آن

یونس قدسی تویی در تن چون ماهیی                                بازشکاف و ببین کاین تن ماهی است آن

دلق تن خویش را بر گرو می بنه                                          پاک شوی پاکباز نوبت پاکی است آن

باده کشیدی ولیک در قدحت باقی است                             حمله دیگر که اصل جرعه باقی است آن

دشنه تیز ار خلیل بنهد بر گردنت                                         رو بمگردان که آن شیوه شاهی است آن

حکم به هم درشکست هست قضا در خطر                        فتنه حکم است این آفت قاضی است آن

نفس تو امروز اگر وعده فردا دهد                                        بر دهنش زن از آنک مردک لافی است آن

باده فروشد ولیک باده دهد جمله باد                                   خم نماید ولیک حق نمک نیست آن

ما ز زمستان نفس برف تن آورده ایم                                   بهر تقاضای لطف نکته کاجی است آن

مفخر تبریزیان شمس حق ای پیش تو                                 طاق و طرنب دو کون طفلی و بازی است آن

 

2059

گفت لبم ناگهان نام گل و گلستان                                       آمد آن گلعذار کوفت مرا بر دهان

گفت که سلطان منم جان گلستان منم                               حضرت چون من شهی وآنگه یاد فلان

دف منی هین مخور سیلی هر ناکسی                              نای منی هین مکن از دم هر کس فغان

پیش چو من کیقباد چشم بدم دور باد                                  شرم ندارد کسی یاد کند از کهان

جغد بود کو به باغ یاد خرابه کند                                           زاغ بود کو بهار یاد کند از خزان

چنگ به من درزدی چنگ منی در کنار                                  تار که در زخمه ام سست شود بگسلان

پشت جهان دیده ای روی جهان را ببین                                پشت به خود کن که تا روی نماید جهان

ای قمر زیر میغ خویش ندیدی دریغ                                      چند چو سایه دوی در پی این دیگران

بس که مرا دام شعر از دغلی بند کرد                                 تا که ز دستم شکار جست سوی گلستان

در پی دزدی بدم دزد دگر بانگ کرد                                       هشتم بازآمدم گفتم و هین چیست آن

گفت که اینک نشان دزد تو این سوی رفت                           دزد مرا باد داد آن دغل کژنشان

 

2060

یک غزل آغاز کن بر صفت حاضران                                       ای رخ تو همچو شمع خیز درآ در میان

نور ده آن شمع را روح ده این جمع را                                    از دوزخ همچو شمع وز قدح همچو جان

سوی قدح دست کن ما همه را مست کن                          ز آنک کسی خوش نشد تا نشد از خود نهان

چون شدی از خود نهان زود گریز از جهان                              روی تو واپس مکن جانب خود هان و هان

این سخن همچو تیر راست کشش سوی گوش                   تا نکشی سوی گوش کی بجهد از کمان

بس کن از اندیشه بس کو گودت هر نفس                            کای عجب آن را چه شد اه چه کنم کو فلان

 

2061

بوسه بده خویش را ای صنم سیمتن                                  ای به خطا تو مجوی خویشتن اندر ختن

گر به بر اندرکشی سیمبری چون تو کو                               بوسه جان بایدت بر دهن خویش زن

بهر جمال تو است جندره حوریان                                         عکس رخ خوب توست خوبی هر مرد و زن

پرده خوبی تو شقه زلف تو است                                         ور نه برون تافتی نور تو ای خوش ذقن

آمد نقاش تن سوی بتان ضمیر                                           دست و دلش درشکست باز بماندش دهن

این قفص پرنگار پرده مرغ دل است                                     دل تو بنشناختی از قفص دل شکن

پرده برانداخت دل از گل آدم چنانک                                      سجده درآمد ملک گشت به دل مفتتن

واسطه برخاستی گر نفسی ترک عشق                            پیش نشستی به لطف کای چلپی کیمسن

چشم شدی غیب بین گر نظر شمس دین                          مفخر تبریزیان بر تو شدی غمزه زن

 

2062

سیر نشد چشم و دل از نظر شاه من                                 سیر مشو هم تو نیز زین دل آگاه من

مشک و سقا سیر شد از جگر گرم من                               هیچ بجز آب نیست لذت و دلخواه من

درشکنم کوزه را پاره کنم مشک را                                      روی به دریا نهم نیست جز این راه من

چند شود تر زمین از مدد اشک من                                     چند بسوزد فلک از تبش و آه من

چند بگوید دلم وای دلم وای دل                                          چند بگوید لبم راز شهنشاه من

رو سوی بحری کز او هر نفسی موج موج                           آمد و اندرربود خیمه و خرگاه من

آب خوشی جوش کرد نیم شب از خانه ام                           یوسف حسن اوفتاد ناگه در چاه من

ز آب رخ یوسفی خرمن من سیل برد                                   دود برآمد ز دل سوخته شد کاه من

خرمن من گر بسوخت باک ندارم خوشم                              صد چو مرا بس بود خرمن آن ماه من

عقل نخواهم بس است دانش و علمش مرا                        شمع رخ او بس است در شب بی گاه من

گفت کسی کاین سماع جاه و ادب کم کند                          جاه نخواهم که عشق در دو جهان جاه من

در پی هر بیت من گویم پایان رسید                                     چون ز سرم می برد آن شه آگاه من

 

2063

ای رخ خندان تو مایه صد گلستان                                        باغ خدایی درآ خار بده گل ستان

جامه تن را بکن جان برهنه ببین                                          جان برهنه خوش است تا چه کنی جامه دان

هین که نه ای بی زبان پیش چنین جان ها                           قصه نی بی زبان نعره جان بی دهان

آمد امروز یار گفت سلام علیک                                           چرخ و زمین را مجو از نفسش آن زمان

خسرو خوبان بخواست از صنمان سرخراج                           خاست غریو از فلک وز سوی مه کالامان

لعل لب او که دور از لب و دندان تو                                       خواند فسون های عشق خواجه ببین این نشان

آمد غماز عشق گفت در این گوش من                                یار میان شماست خوب و لطیف و نهان

دامن دل را کشید یار به یک گوشه ای                                 گوشه بس بوالعجب زان سوی هفت آسمان

گفت ترایم ولیک هر که بگوید ز من                                     شرح دهد از لبم ده بزنش بر دهان

و آنک بگوید ز تو برد مرا و تو را                                            و آنک بگوید ز من دور شد از هر دوان

 

2064

باز فروریخت عشق از در و دیوار من                                     باز ببرید بند اشتر کین دار من

بار دگر شیر عشق پنجه خونین گشاد                                 تشنه خون گشت باز این دل سگسار من

باز سر ماه شد نوبت دیوانگی است                                    آه که سودی نکرد دانش بسیار من

بار دگر فتنه زاد جمره دیگر فتاد                                           خواب مرا بست باز دلبر بیدار من

صبر مرا خواب برد عقل مرا آب برد                                      کار مرا یار برد تا چه شود کار من

سلسله عاشقان با تو بگویم که چیست                              آنک مسلسل شود طره دلدار من

خیز دگربار خیز خیز که شد رستخیز                                     مایه صد رستخیز شور دگربار من

گر ز خزان گلستان چون دل عاشق بسوخت                        نک رخ آن گلستان گلشن و گلزار من

باغ جهان سوخته باغ دل افروخته                                        سوخته اسرار باغ ساخته اسرار من

نوبت عشرت رسید ای تن محبوس من                               خلعت صحت رسید ای دل بیمار من

پیر خرابات هین از جهت شکر این                                       رو گرو می بنه خرقه و دستار من

خرقه و دستار چیست این نه ز دون همتی است                 جان و جهان جرعه ای است از شه خمار من

داد سخن دادمی سوسن آزادمی                                       لیک ز غیرت گرفت دل ره گفتار من

شکر که آن ماه را هر طرفی مشتری است                         نیست ز دلال گفت رونق بازار من

عربده قال نیست حاجت دلال نیست                                   جعفر طرار نیست جعفر طیار من

 

2065

باز درآمد ز راه فتنه برانگیز من                                             باز کمر بست سخت یار به استیز من

مطبخ دل را نگار باز قباله گرفت                                           می شکند دیگ من کاسه و کفلیز من

خانه خرابی گرفت ز آنک قنق زفت بود                                 هیچ نگنجد فلک در در و دهلیز من

راه قنق را گرفت غیرت و گفتش مرو                                   جمله افق را گرفت ابر شکرریز من

سر کن ای بوالفضول ای ز کشاکش ملول                           جاذبه خیزان او منگر در خیز من

منت او را که او منت و شکر آفرید                                       کز کف کفران گذشت مرکب شبدیز من

رست رخم از عبس کاسه ز ننگ عدس                               آخر کاری بکرد اشک غم آمیز من

اصل همه باغ ها جان همه لاغ ها                                      چیست اگر زیرکی لاغ دلاویز من

ای خضر راستین گوهر دریاست این                                    از تو در این آستین همچو فراویز من

چونک مرا یار خواند دست سوی من فشاند                         تیز فرس پیش راند خاطر سرتیز من

چند نهان می کنم شمس حق مغتنم                                 خواجگیی می کند خواجه تبریز من

 

2066

باز برآمد ز کوه خسرو شیرین من                                        باز مرا یاد کرد جان و دل و دین من

سوره یاسین بسی خواندم از عشق و ذوق                        زان که مرا خوانده بود سوره یاسین من

عقل همه عاقلان خبره شود چون رسد                               لیلی و مجنون من ویسه و رامین من

در حسد افتاده ایم دل به جفا داده ایم                                 جنگ که می افکند یار سخن چین من

او نگذارد که خلق صلح کنند و وفا                                       تازه کند دم به دم کین تو و کین من

گوید کای عاشقان رحم میارید هیچ                                     در کشش همدگر از پی آیین من

یا رب و آمین بسی کردم و جستم امان                               آه که می نشنود یارب و آمین من

گوید تو کار خویش می کن و من کار خویش                          این بده ست از ازل یاسه پیشین من

کار من آن کت زنم کار تو افغان گری                                     عید منم طبل تو سخره تکوین من

بنده این زاریم عاشق بیماریم                                             کو نرود آن زمان از سر بالین من

راست رود سوی شه جان و دلم همچو رخ                          گر چه کند کژروی طبع چو فرزین من

درگذر از تنگ من ای من من ننگ من                                   دیده شدی آن من گر نبدی این من

بس کن ای شهسوار کز حجب گفت تو                                نقد عجب می برد دزد ز خرجین من

 

2067

ای هوس عشق تو کرده جهان را زبون                                 خیره عشقت چو من این فلک سرنگون

می در و می دوز تو می بر و می سوز تو                             خون کن و می شوی تو خون دلم را به خون

چونک ز تو خاسته ست هر کژ تو راست است                     لیک بتا راست گو نیست مقام جنون

دوش خیال نگار بعد بسی انتظار                                         آمد و من در خمار یا رب چون بود چون

خواست که پر وا کند روی به صحرا کند                                باز مرا می فریفت از سخن پرفسون

گفتم والله که نی هیچ مساز این بنا                                    گر عجمی رفت نیست ور عربی لایکون

در دل شب آمدی نیک عجب آمدی                                     چون بر ما آمدی نیست رهایی کنون

 

2068

بازشکستند خلق سلسله یا مسلمین                               باز درافکند عشق غلغله یا مسلمین

دشمن جان های ماست دوستی دوستان                          مادر فتنه شده ست حامله یا مسلمین

آفت عالم شده ست ماه رخی زهره سوز                            فتنه آدم شده ست سنبله یا مسلمین

لاف ز شه می زند سکه ز مه می زند                                 بر سر ره می زند قافله یا مسلمین

ای شده شب روز ما ز آنک دل افروز ما                                از رخ ما برفروخت مشعله یا مسلمین

چون خرد نیک پی در چله شد پیش وی                               جوش برآرد چو می در چله یا مسلمین

عشق چو آمد پدید عقل گریبان درید                                   از پی بی دل رسید مشغله یا مسلمین

بدگهری کو ز جهل تاج شهان را بماند                                   بر دم گاوان شود زنگله یا مسلمین

ناله ز هجر و زوال خاست ز ذوق وصال                                 دانک بسی شکرهاست در گله یا مسلمین

 

2069

بیش مکن همچنان خانه درآ همچنین                                  ای ز تو روشن شده صحن و سرا همچنین

باده جان خورده ای دل ز جهان برده ای                                 خشم چرا کرده ای چیست چرا همچنین

حلقه درآ روی باز بر همه خوبان بتاز                                     سجده کنم در نماز روی تو را همچنین

ای صنم خوش سخن حلقه درآ رقص کن                             عشق نگردد کهن حق خدا همچنین

هر که در این روزگار دارد او کار بار                                        بنده شده ست و شکار یار مرا همچنین

 

2070

یا تو ترش کرده رو مایه ده شکران                                        تنگ شکر می کشد تا بنهد در میان

سرکه فروشان هلا سرکه بریزید زود                                   تا که عسل پر کند آن شه شکرلبان

سرکه نه ساله را بهر خدا را بریز                                         چونک بریزی بیا تا دهمت من نشان

طوطی جان تو را سرکه نوا کی دهد                                    بلبل مست تو را شرط بود گلستان

 

2071

هر چه کنی تو کرده من دان                                                هر چه کند تن کرده بود جان

چشم منی تو گوش منی تو                                               این دو بگفتم باقی می دان

گر به جهان آن گنج نبودی                                                   بهر چه بودی خانه ویران

گنج طلب کن ای پدر من                                                     دست بجنبان دست بجنبان

بوی خوش او رهبر ما شد                                                  تا گل و ریحان تا گل و ریحان

ذره به ذره مشتریندت                                                        گوهر خود را هین مده ارزان

موش درآید گربه درآید گر بگشایی تو سر انبان

عشق چو باشد کم نشود جان                                           دور مبادا سایه جانان

باقی این را هم تو بگویی                                                   ای مه مه رو زهره تابان

 

2072

جفای تلخ تو گوهر کند مرا ای جان                                     که بحر تلخ بود جای گوهر و مرجان

وفای توست یکی بحر دیگر خوش خوار                                که چارجوی بهشت است از تکش جوشان

منم سکندر این دم به مجمع البحرین                                  که تا رهانم جان را ز علت و بحران

که تا ببندم سدی عظیم بر یاجوج                                       که تا رهند خلایق ز حمله ایشان

از آنک ایشان مر بحر را درآشامند                                        که هیچ آب نماند ز تابشان به جهان

از آنک آتشی اند وز عنصر دوزخ                                          عدو لطف جنان و حجاب نور جنان

ز هر شمار برونند از آنک از قهرند                                        که قهر وصف حق است و ندارد آن پایان

برهنه اند و همه سترپوششان گوش است                         نه سترپوش دلانه که دیدن است عیان

لحاف گوش چپستش فراش گوش راست                            به شب نتیجه یاجوج را یقین می دان

لحاف و فرش مقلد چون علم تقلید است                            یقین به معنی یاجوجی است نی انسان

از آنک دل مثل روزن است کاندر وی                                    ز شمس نورفشان است و ذره دست افشان

هزار نام و صفت دارد این دل و هر نام                                 به نسبتی دگر آمد خلاف و دیگر سان

چنانک شخصی نسبت به تو پدر باشد                                 به نسبت دگری یا پسر و یا اخوان

چو نام های خدا در عدد به نسبت شد                                ز روی کافر قاهر ز روی ما رحمان

بسا کسا که به نسبت به تو که معتقدی                             فرشته است و به نسبت به دیگری شیطان

چنانک سر تو نسبت به تو بود مکشوف                               به نسبت دگری حال سر تو پنهان

 

2073

دلا تو شهد منه در دهان رنجوران                                         حدیث چشم مگو با جماعت کوران

اگر چه از رگ گردن به بنده نزدیک است                               خدای دور بود از بر خدادوران

درون خویش بپرداز تا برون آیند                                            ز پرده ها به تجلی چو ماه مستوران

اگر چه گم شوی از خویش و از جهان این جا                         برون خویش و جهان گشته ای ز مشهوران

اگر تو ماه وصالی نشان بده از وصل                                    ز ساعد و بر سیمین و چهره حوران

وگر چو زر ز فراقی کجاست داغ فراق                                  چنین فسرده بود سکه های مهجوران

چو نیست عشق تو را بندگی به جا می آر                           که حق فرونهلد مزدهای مزدوران

بدانک عشق خدا خاتم سلیمانی است                              کجاست دخل سلیمان و مکسب موران

لباس فکرت و اندیشه ها برون انداز                                     که آفتاب نتابد مگر که بر عوران

پناه گیر تو در زلف شمس تبریزی                                        که مشک بارد تا وارهی ز کافوران

 

2074

مکن مکن که روا نیست بی گنه کشتن                               مرو مرو که چراغی و دیده روشن

چو برگشادی از لطف خویشتن سر خم                               دماغ ما ز خمار تو است آبستن

مبند آن سر خم را چو کیسه مدخل                                    که خانه گردد تاری به بستن روزن

چو آدمی به غم آماج تیر را ماند                                          ندارد او جز مستی و بیخودی جوشن

دو دست عشق مثال دو دست داوود است                         که همچو موم همی گردد از کفش آهن

حدیث عشق هم از عشقباز باید جست                             که او چو آینه هم ناطق است و هم الکن

دلا دو دست برآور سبک به گردن عشق                              اگر چه دارد او خون خلق در گردن

ز خونبها بنترسد که گنج ها دارد                                          که مرده زنده شود زان و وارهد ز کفن

گرفت خواب گریبان تو بپر سوی غیب                                  بگه ز غیب بیایی کشان کشان دامن

که تا تمام غزل را بگویمت فردا                                            که گل پگاه بچینند مردم از گلشن

 

2075

توی که بدرقه باشی گهی گهی رهزن                                توی که خرمن مایی و آفت خرمن

هزار جامه بدوزی ز عشق و پاره کنی                                 و آنگهان بنویسی تو جرم آن بر من

تو قلزمی و دو عالم ز توست یک قطره                                قراضه ای است دو عالم تویی دو صد معدن

تو راست حکم که گویی به کور چشم گشا                          سخن تو بخشی و گویی که گفت آن الکن

بساختی ز هوس صد هزار مقناطیس                                 که نیست لایق آن سنگ خاص هر آهن

مرا چو مست کشانی به سنگ و آهن خویش                     مرا چه کار که من جان روشنم یا تن

تو باده ای تو خماری تو دشمنی و تو دوست                        هزار جان مقدس فدای این دشمن

تو شمس دین به حقی و مفخر تبریز                                   بهار جان که بدادی سزای صد بهمن

 

2076

به جان تو که از این دلشده کرانه مکن                                  بساز با من مسکین و عزم خانه مکن

بهانه ها بمیندیش و عذر را بگذار                                         مرا مگیر ز بالا و خشک شانه مکن

شراب حاضر و دولت ندیم و تو ساقی                                 بده شراب و دغل های ساقیانه مکن

نظر به روی حریفان بکن که مست تواند                               نظر به روزن و دهلیز و آستانه مکن

بجز به حلقه عشاق روزگار مبر                                           بجز به کوی خرابات آشیانه مکن

ببین که عالم دام است و آرزو دانه                                      به دام او مشتاب و هوای دانه مکن

ز دام او چو گذشتی قدم بنه بر چرخ                                   به زیر پای بجز چرخ آستانه مکن

به آفتاب و به مهتاب التفات مکن                                         یگانه باش و بجز قصد آن یگانه مکن

مکن قرار تو بی او چو کاسه بر سر آب                                مگیر کاسه به هر مطبخی دوانه مکن

زمانه روشن و تاریک و گرم و سرد شود                               مقام جز به سرچشمه زمانه مکن

مکن ستایش بر وی عتاب را بمپوش                                   مده قطایف و آن سیر در میانه مکن

ولی چه سود که کار بتان همین باشد                                 مگو به شعله آتش هلا زبانه مکن

بگو به هرچ بسوزی بسوز جز به فراق                                 روا نباشد و این یک ستم روانه مکن

 

2077

به من نگر به دو رخسار زعفرانی من                                   به گونه گونه علامات آن جهانی من

به جان پیر قدیمی که در نهاد من است                                که باد خاک قدم هاش این جوانی من

تو چشم تیز کن آخر به چشم من بنگر                                مدزد این دل خود را ز دلستانی من

بر این لبم چو از آن بخت بوسه ای برسید                            شکر کساد شد از قند خوش زبانی من

به گوش ها برسد حرف های ظاهر من                                به هیچ کس نرسد نعره های جانی من

بس آتشی که فروزد از این نفس به جهان                            بسی بقا که بجوشد ز حرف فانی من

ز شمس مفخر تبریز تا چه دیدستم                                     که بی قرار شدستند این معانی من

 

2078

چهار روز ببودم به پیش تو مهمان                                         سه روز دیگر خواهم بدن یقین می دان

به حق این سه و آن چار رو ترش نکنی                                که تا نیفتد این دل به صد هزار گمان

به هر طعام خوشم من جز این یکی ترشی                         که سخت این ترشی کند می کند دندان

که جمله ترشی ها بدان گوار شود                                      که تو ترش نکنی روی ای گل خندان

گشای آن لب خندان که آن گوارش ماست                           که تعبیه ست دو صد گلشکر در آن احسان

ترش مکن که نخواهد ترش شدن آن رو                                که می دهد مدد قند هر دمش رحمان

چه جای این که اگر صد هزار تلخ و ترش                              به نزد روی تو افتد شود خوش و شادان

مگر به روز قیامت نهان شود رویت                                       وگر نه دوزخ خوشتر شود ز صدر جنان

اگر میان زمستان بهار نو خواهی                                         درآ به باغ جمالت درخت ها بفشان

به روز جمعه چو خواهی که عیدها بینند                              برآی بر سر منبر صفات خود برخوان

غلط شدم که تو گر برروی به منبر بر                                   پری برآرد منبر چو دل شود پران

مرا به قند و شکرهای خویش مهمان کن                             علف میاور پیشم منه نیم حیوان

فرشته از چه خورد از جمال حضرت حق                               غذای ماه و ستاره ز آفتاب جهان

غذای خلق در آن قحط حسن یوسف بود                             که اهل مصر رهیده بدند از غم نان

خمش کنم که دگربار یار می خواهد                                    که درروم به سخن او برون جهد ز میان

غلط که او چو بخواهد که از خرم فکند                                 حذر چه سود کند یا گرفتن پالان

مگر همو بنماید ره حذر کردن                                              همو بدوزد انبان همو درد انبان

مرا سخن همه با او است گر چه در ظاهر                            عتاب و صلح کنم گرم با فلان و فلان

خمش که تا نزند بر چنین حدیث هوا                                    از آنک باد هوا نیست محرم ایشان

 

2079

مقام ناز نداری برو تو ناز مکن                                              چو میوه پخته نگشت از درخت بازمکن

به پیش قبله حق همچو بت میا منشین                              نماز خود را از خویش بی نماز مکن

گهی که پخته شدی از درخت فارغ باش                               ز گرم و سرد میندیش و احتراز مکن

چو هیچ خصم نماند برو به بزم نشین                                  سلاح رزم بینداز و ترک تاز مکن

چو صاف صاف برآمد ز کوره نقده تو                                      مده به کوره هر کوردل گداز مکن

جمال خود ز اسیران عشق هیچ مپوش                              چو باغ لطف خدایی تو در فراز مکن

 

2080

چهار شعر بگفتم بگفت نی به از این                                   بلی ولیک بده اولا شراب گزین

بده به خمس مبارک مرا ششم جامی                                بگو بگیر و درآشام خمس با خمسین

غزال خویش به من ده غزل ز من بستان                              نمای چهره شعریت و شعر تازه ببین

خمار شعر نگویم خمار من بشکن                                       بدان میی که نگنجد در آسمان و زمین

ستیزه روی مرا لطف و دلبری تو کرد                                   وگر نه سخت ادبناک بودم و مسکین

هزارساله ادب را به یک قدح ببری                                       خمار عشق تو نگذاشت دیده شرمین

ز سایه تو جهان پر ز لیلی و مجنون                                      هزار ویسه بسازد هزار گون رامین

وگر نه سایه نمودی جمال وحدت تو                                     در این جهان نه قران هست آمدی نه قرین

تو آفتابی و جز تو چو سایه تابع توست                                 گهی رود به شمال و گهی دود به یمین

گهی محیط جهان و گهی به کل فانی                                  به دست توست مسخر چو مهره تکوین

جمال و حسن تو ساکن چو عشق ما پیچان                         جبین هجر تو بی چین چو سفره ما پرچین

سکون حسن عجبتر که بی قراری ما                                  و باز از این دو عجبتر چو سر کنی ز کمین

 

2081

نعیم تو نه از آن است که سیر گردد جان                              مرا به خوان تو باید هزار حلق و دهان

بیا که آب حیاتی و بنده مستسقی                                     نه بنده راست ملالت نه لطف راست کران

بیا که بحر معلق تویی و من ماهی                                     میان بحرم و این بحر را کی دید میان

ز بحر توست یکی قطره آب خاک آلود                                   که جان شده ست به پیش جماعتی بی جان

بیا بیا که تویی آفتاب و من ذره                                            به پیش شعله رویت چو ذره چرخ زنان

 

2082

برای چشم تو صد چشم بد توان دیدن                                چه چشم داری ای چشم ما به تو روشن

پی رضای تو آدم گریست سیصد سال                                که تا ز خنده وصلش گشاده گشت دهن

به قدر گریه بود خنده تو یقین می دان                                  جزای گریه ابر است خنده های چمن

اگر نه از نسب آدمی برو مگری                                          که نیست از سیهی زنگ را بکا و حزن

چو خود سپید ندیده ست روسیه شاد است                        چو پور قیصر رومی تو راه زنگ بزن

بسی خدنگ خورد اسپ تازی غازی                                    که تازی است نه پالانی است و نی کودن

خصوص مرکب تازی که تو بر او باشی                                 نشسته ای شه هیجا و پهلوان زمن

چو خارپشت شود پشت و پهلوش از تیر                              که هست در صف هیجاش کر و فر وطن

چو شاه دست به پشت و سرش فرومالد                            که ای گزیده سرآخر تویی مخصص من

شوند آن همه تیرش چو چوب های نبات                              همه حلاوت و لذت همه عطا و منن

خبر ندارد پالانیی از این لذت                                               سپر سلامت و محروم و بی بها و ثمن

ز گفت توبه کنم توبه سود نیست مرا                                  به پیش پنجه ات ای ارسلان توبه شکن

 

2083

اگر سزای لب تو نبود گفته من                                            برآر سنگ گران و دهان من بشکن

چو طفل بیهده گوید نه مادر مشفق                                    پی ادب لب او را فروبرد سوزن

دو صد دهان و جهان از برای عز لبت                                    بسوز و پاره کن و بردران و برهم زن

چو تشنه ای دود استاخ بر لب دریا                                      نه موج تیغ برآرد ببردش گردن

غلام سوسنم ایرا که دید گلشن تو                                    ز شرم نرگس تو ده زبانش شد الکن

ولیک من چو دفم چون زنی تو کف بر من                             فغان کنم که رخم را بکوب چون هاون

مرا ز دست منه تا سماع گرم بود                                        بکش تو دامن خود از جهان تردامن

بلی ز گلشن معنی است چشم ها مخمور                         ولیک نغمه بلبل خوش است در گلشن

اگر تجلی یوسف برهنه خوبتر است                                    دو چشم باز نگردد مگر به پیراهن

اگر چه شعشعه آفتاب جان اصل است                               بر آن فلک نرسیده ست آدمی بی تن

خمش که گر دهنم مرده شوی بربندد                                 ز گور من شنوی این نوا پس مردن

 

2084

بیا بیا که ز هجرت نه عقل ماند نه دین                                 قرار و صبر برفته ست زین دل مسکین

ز روی زرد و دل درد و سوز سینه مپرس                               که آن به شرح نگنجد بیا به چشم ببین

چو نان پخته ز تاب تو سرخ رو بودم                                       چو نان ریزه کنونم ز خاک ره برچین

چو آینه ز جمالت خیال چین بودم                                         کنون تو چهره من زرد بین و چین بر چین

مثال آبم در جوی کژروان چپ و راست                                 فراق از چپ و از راستم گشاده کمین

به روز و شب چو زمین رو بر آسمان دارم                             ز روی تو که نگنجد در آسمان و زمین

سحر ز درد نوشتیم نامه پیش صبا                                      که از برای خدا ره سوی سفر بگزین

اگر سر تو به گل دربود مشوی بیا                                        وگر به خار رسد پا به کندنش منشین

بیا بیا و خلاصم ده از بیا و برو                                              بیا چنانک رهد جانم از چنان و چنین

پیام کردم کای تو پیمبر عشاق                                           بگو برای خدا زود ای رسول امین

که غرق آبم و آتش ز موج دیده و دل                                    مرا چه چاره نوشت او که چاره تو همین

نشست نقش دعایم به عالم گردون                                   کجاست گوش نمازی که بشنود آمین

هزار آینه و صد هزار صورت را                                             دهم به عشق صلاح جهان صلاح الدین

 

2085

به صلح آمد آن ترک تند عربده کن                                       گرفت دست مرا گفت تکری یرلغسن

سوال کردم از چرخ و گردش کژ او                                       گزید لب که رها کن حدیث بی سر و بن

بگفتمش که چرا می کند چنین گردش                                بگفت هیزم تر نیست بی صداع دتن

بگفتمش خبر نو شنیده ای او گفت                                     حدیث نو نرود در شکاف گوش کهن

بلندهمتی و چشم تنگ ترک مرا                                        اگر تو واقف رازی بیا و شرح بکن

نه چشم تنگ خسیسم ولیک ره تنگ است                        ز نرگسان دو چشمم به سوی او ره کن

 

2086

من کجا بودم عجب بی تو این چندین زمان                            در پی تو همچو تیر در کف تو چون کمان

تو مرا دستور ده تا بگویم حال ده                                         گر چه ازرق پوش شد شیخ ما چون آسمان

برگشا این پرده را تازه کن پژمرده را                                     تا رود خاکی به خاک تا روان گردد روان

من کجا بودم عجب غایب از سلطان خویش                          ساعتی ترسان چو دزد ساعتی چون پاسبان

گه اسیر چار و پنج گه میان گنج و رنج                                  سود من بی روی تو بد زیان اندر زیان

ور تو ای استاسرا متهم داری مرا                                       روی زرد و چشم تر می دهد از دل نشان

رحم را سیلاب برد یا نکوکاری بمرد                                      ای زده تیر جفا ای کمان کرده نهان

ای همه کردی ولی برنگشت از تو دلی                               ای جفا و جور تو به ز لطف دیگران

باری این دم رسته ام با تو درپیوسته ام                               ای سبک روح جهان درده آن رطل گران

واخرم یک بارگی از غم و بیچارگی                                      سیرم از غمخوارگی منت غمخوارگان

مست جام حق شوم فانی مطلق شوم                             پر برآرم در عدم برپرم در لامکان

جان بر جانان رود گوش و هوشم نشنود                               بینی هر قلتبوز و چربک هر قلتبان

همچو ذره مر مرا رقص باره کرده ای                                    پای کوبان پای کوب جان دهم ای جان جان

ای عجب گویم دگر باقیات این خبر                                       نی خمش کردم تو گوی مطرب شیرین زبان

اقتلونی یا ثقات ان فی قتلی حیات                                     و الحیات فی الممات فی صبابات الحسان

قد هدانا ربنا من سقام طبنا                                               قد قضی ما فاتنا نعم هذا المستعان

اقچلر در گزلری خوش نسا اول قشلری                              الدر ریز سواری کمدر اول الپ ارسلان

نورکم فی ناظری حسنکم فی خاطری                                ان ربی ناصری رب زد هذا القرآن

دب طیف فی الحشا نعم ماش قد مشا                               قد سقانا ما یشا فی کاس کالجفان

ارفضوا هذا الفراق و اکرموا بالاعتناق                                 و ارغبوا فی الاتفاق و افتحوا باب الجنان

وقت عشرت هر کسی گوشه خلوت رود                             عشرت و شرب مرا می نباید شد نهان

از کف این نیکبخت می خورم همچون درخت                        ور نه من سرسبز چون می روم مست و جوان

چون سنان است این غزل در دل و جان دغل                        بیشتر شد عیب نیست این درازی در سنان

فاعلاتن فاعلات فاعلاتن فاعلات                                         شمس تبریزی تویی هم شه و هم ترجمان

 

2087

بگویم مثالی از این عشق سوزان                                       یکی آتشی در نهانم فروزان

اگر می بنالم وگر می ننالم                                                به کار است آتش به شب ها و روزان

همه عقل ها خرقه دوزند لیکن                                           جگرهای عشاق شد خرقه سوزان

 

2088

ببردی دلم را بدادی به زاغان                                              گرفتم گروگان خیالت به تاوان

درآیی درآیم بگیری بگیرم                                                   بگویی بگویم علامات مستان

نشاید نشاید ستم کرد با من                                              برای گریبان دریدن ز دامان

بیاور بیاور شرابی که گفتی                                                مگو که نگفتم مرنجان مرنجان

شرابی شرابی که دل جمع گردد                                        چو دل جمع گردد شود تن پریشان

نخواهم نخواهم شرابی بهایی                                           از آن بحر بگشا شراب فراوان

ز تو باده دادن ز من سجده کردن                                          ز من شکر کردن ز تو گوهرافشان

چنانم کن ای جان که شکرم نماند                                       وظیفه بیفزا دو چندان سه چندان

بجوشان بجوشان شرابی ز سینه                                       بهاری برآور از این برگ ریزان

خرابم کن ای جان که از شهر ویران                                     خراجی نجوید نه دیوان نه سلطان

خمش باش ای تن که تا جان بگوید                                      علی میر گردد چو بگذشت عثمان

خمش کردم ای جان بگو نوبت خود                                      تویی یوسف ما تویی خوب کنعان

 

2089

تنت زین جهان است و دل زان جهان                                     هوا یار این و خدا یار آن

دل تو غریب و غم او غریب                                                 نیند از زمین و نه از آسمان

اگر یار جانی و یار خرد رسیدی بیار و ببردی تو جان

وگر یار جسمی و یار هوا                                                    تو با این دو ماندی در این خاکدان

مگر ناگهان آن عنایت رسد                                                  که ای من غلام چنان ناگهان

که یک جذب حق به ز صد کوشش است                              نشان ها چه باشد بر بی نشان

نشان چون کف و بی نشان بحر دان                                     نشان چون بیان بی نشان چون عیان

ز خورشید یک جو چو ظاهر شود                                         بروبد ز گردون ره کهکشان

خمش کن خمش کن که در خامشی است                          هزاران زبان و هزاران بیان

 

2090

به پیش آر سغراق گلگون من                                             ندانم که باده ست یا خون من

نجاتی است جان را ز غرقاب غم                                         چو کشتی نوحی به جیحون من

مرا خوش بشوید ز آب و ز گل                                              رساند به اصل و به عرجون من

در اجزای من خوش درآمیخته                                              به خویشی چو موسی و هارون من

زهی آب حیوان زهی آتشی                                              که جمعند هر دو به کانون من

چو نایم ببوسد چو دفم زند                                                 چه خوش چنگ درزد به قانون من

برو باقی از ساقی من بجوی                                              کز او یافت شیرینی افسون من

 

2091

ای هفت دریا گوهر عطا کن                                                وین مس ها را پرکیمیا کن

ای شمع مستان وی سرو بستان                                      تا کی ز دستان آخر وفا کن

بگریست بر ما هر سنگ خارا                                              این درد ما را جانا دوا کن

ای خشم کرده دیدار برده                                                   این ماجرا را یک دم رها کن

احسان و مردی بسیار کردی                                              آن مردمی را اکنون دو تا کن

ای خوب مذهب ای ماه و کوکب                                          در ظلمت شب چون مه سخا کن

درد قدیمی رنج سقیمی                                                    گرد یتیمی از ما جدا کن

گر در نعیمم در زر و سیمم                                                 بی تو یتیمم درمان ما کن

من لب ببستم در غم نشستم                                           بگشای دستم قصد لقا کن

 

2092

آن دلبر من آمد بر من زنده شد از او بام و در من

گفتم قنقی امشب تو مرا                                                  ای فتنه من شور و شر من

گفتا بروم کاری است مهم                                                 در شهر مرا جان و سر من

گفتم به خدا گر تو بروی                                                     امشب نزید این پیکر من

آخر تو شبی رحمی نکنی                                                  بر رنگ و رخ همچون زر من

رحمی نکند چشم خوش تو                                                بر نوحه و این چشم تر من

بفشاند گل گلزار رخت                                                        بر اشک خوش چون کوثر من

گفتا چه کنم چون ریخت قضا                                               خون همه را در ساغر من

مریخیم و جز خون نبود                                                       در طالع من در اختر من

عودی نشود مقبول خدا                                                     تا درنرود در مجمر من

گفتم چو تو را قصد است به جان                                         جز خون نبود نقل و خور من

تو سرو و گلی من سایه تو                                                 من کشته تو تو حیدر من

گفتا نشود قربانی من                                                        جز نادره ای ای چاکر من

جرجیس رسد کو هر نفسی                                              نو کشته شود در کشور من

اسحاق نبی باید که بود                                                      قربان شده بر خاک در من

من عشقم و چون ریزم ز تو خون                                         زنده کنمت در محشر من

هان تا نطپی در پنجه من                                                    هان تا نرمی از خنجر من

با مرگ مکن تو روی ترش                                                   تا شکر کند از تو بر من

می خند چو گل چون برکندت                                              تا به سر شدت در شکر من

اسحاق تویی من والد تو                                                    کی بشکنمت ای گوهر من

عشق است پدر عاشق رمه را                                           زاینده از او کر و فر من

این گفت و بشد چون باد صبا                                              شد اشک روان از منظر من

گفتم چه شود گر لطف کنی                                               آهسته روی ای سرور من

اشتاب مکن آهسته ترک                                                   ای جان و جهان ای صدپر من

کس هیچ ندید اشتاب مرا                                                  این است تک کاهلتر من

این چرخ فلک گر جهد کند                                                   هرگز نرسد در معبر من

گفتا که خمش کاین خنگ فلک                                            لنگانه رود در محضر من

خامش که اگر خامش نکنی                                                در بیشه فتد این آذر من

باقیش مگو تا روز دگر تا دل نپرد از مصدر من

 

2093

تازه شد از او باغ و بر من                                                    شاخ گل من نیلوفر من

گشته است روان در جوی وفا                                             آب حیوان از کوثر من

ای روی خوشت دین و دل من                                             ای بوی خوشت پیغامبر من

هر لحظه مرا در پیش رخت                                                 آیینه کند آهنگر من

من خشک لبم من چشم ترم                                             این است مها خشک و تر من

آن کس که منم خاک در او                                                  می کوبد او بام و در من

آن کس که منم پابسته او                                                   می گردد او گرد سر من

باده نخورم ور ز آنک خورم                                                   او بوسه دهد بر ساغر من

پستان وفا کی کرد سیه                                                     آن دایه جان آن مادر من

از من دو جهان صد بر بخورد                                                چون آید او اندر بر من

دزدار فلک قلعه بدهد چون گردد او سرلشکر من

بربند دهان غماز مشو                                                        غماز بس است آن گوهر من

 

2094

یک قوصره پر دارم ز سخن                                                  جان می شنود تو گوش مکن

دربند خودی زین سیر شدی                                               گیری سر خود ای بی سر و بن

چون مستمعان جمله بروند                                                گویم غم نو با یار کهن

کی سیر شود ماهی ز تری                                               یا تشنه حق از علم لدن

گر سیر شدند این مستمعان                                              جان می شنود از قرط اذن

 

2095

با من صنما دل یک دله کن                                                  گر سر ننهم آنگه گله کن

مجنون شده ام از بهر خدا                                                  زان زلف خوشت یک سلسله کن

سی پاره به کف در چله شدی                                            سی پاره منم ترک چله کن

مجهول مرو با غول مرو                                                       زنهار سفر با قافله کن

ای مطرب دل زان نغمه خوش                                             این مغز مرا پرمشغله کن

ای زهره و مه زان شعله رو                                                دو چشم مرا دو مشعله کن

ای موسی جان شبان شده ای                                          بر طور برو ترک گله کن

نعلین ز دو پا بیرون کن و رو                                                 در دست طوی پا آبله کن

تکیه گه تو حق شد نه عصا                                                 انداز عصا و آن را یله کن

فرعون هوا چون شد حیوان                                                در گردن او رو زنگله کن

 

2096

گر تنگ بدی این سینه من                                                  روشن نشدی آیینه من

ای خار گلی از روضه من                                                    دوزخ تبشی از کینه من

خورشید جهان دارد اثری                                                    از کر و فر دوشینه من

آن کوه احد پشمین شده ست                                            از رشک من و پشمینه من

چون جوز کهن اشکسته شوی                                           گر نوش کنی لوزینه من

از بهر دل این شیشه دلان                                                  باشد بر که در چینه من

از بهر چنین جمعیت جان                                                    هر روز بود آدینه من

تا تازه شود پژمرده من                                                        تا مرد شود عنینه من

 

2097

چون دل جانا بنشین بنشین                                                چون جان بی جا بنشین بنشین

بلکا دلکا کم کن یغما  ای خوش سیما بنشین بنشین

عمری گشتی همچون کشتی                                           اندر دریا بنشین بنشین

افلاطونی جالینوسی بشکن صفرا بنشین بنشین

چون می چون می تلخی تا کی                                          همچون حلوا بنشین بنشین

خونم خوردی تا کی گردی                                                  یک دم بازآ بنشین بنشین

تا کی لالا سوزد ما را بی او تنها بنشین بنشین

همچون میزان گشتی لرزان                                               همچون جوزا بنشین بنشین

دفعم جویی فردا گویی                                                      پیش از فردا بنشین بنشین

همچون کوثر صافی خوشتر                                                بی هر سودا بنشین بنشین

یار نغزم اندر مغزم     همچون صهبا بنشین بنشین

هان ای مه رو برگو برگو                                                      ای جان افزا بنشین بنشین

 

2098

شب محنت که بد طبیب و تو افکار یاد کن                             که ز پای دلت بکند چنان خار یاد کن

چو فتادی به چاه و گو که ببخشید جان نو                             به سوی او بیا مرو مکن انکار یاد کن

مکن اندک نبود آن به خدا شک نبود آن                                نه به خویش آی اندکی و تو بسیار یاد کن

تو به هنگام یاد کن که چو هنگام بگذرد                                تو خوه از گل سخن تراش و خوه از خار یاد کن

چو رسیدی به صدر او تو بدان حق قدر او                             چو بدیدی تو بدر او تو ز دیدار یاد کن

تو بدان قدر سوز او برسد باز روز او                                      ور از آن روز ایمنی تو ز اغیار یاد کن

چه سپاس ار دو نان دهد به طبیبی که جان دهد                  چو بزارد که ای طبیب ز بیمار یاد کن

چو طبیبت نمود خرد دل تو آن زمان بمرد                               پس از آن بانگ می زنی که ز مردار یاد کن

مکن ار چه شدی چنین چو خزان دانه در زمین                      ز بهار