دیوان شمس تبریزی (غزلیات)

501 - 1000

501

امشب از چشم و مغز خواب گریخت                                   دید دل را چنین خراب گریخت

خواب دل را خراب دید و یباب                                               بی نمک بود از این کباب گریخت

خواب مسکین به زیر پنجه عشق                                        زخم ها خورد وز اضطراب گریخت

عشق همچون نهنگ لب بگشاد                                         خواب چون ماهی اندر آب گریخت

خواب چون دید خصم بی زنهار                                             مول مولی بزد شتاب گریخت

ماه ما شب برآمد و این خواب                                             همچو سایه ز آفتاب گریخت

خواب چون دید دولت بیدار                                                   همچو گنجشک از عقاب گریخت

شکرلله همای بازآمد                                                         چونک باز آمد این غراب گریخت

عشق از خواب یک سوالی کرد                                          چون فروماند از جواب گریخت

خواب می بست شش جهت را در                                       چون خدا کرد فتح باب گریخت

شمس تبریز از خیالت خواب                                               چون خطاییست کز صواب گریخت

502

اندرآ عیش بی تو شادان نیست                                          کیست کو بنده تو از جان نیست

ای تو در جان چو جان ما در تن                                             سخت پنهان ولیک پنهان نیست

دست بر هر کجا نهی جانست                                            دست بر جان نهادن آسان نیست

جان که صافی شدست در قالب                                          جز که آیینه دار جانان نیست

جمع شد آفتاب و مه این دم                                               وقت افسانه پریشان نیست

مستی افزون شدست و می ترسم                                   کاین سخن را مجال جولان نیست

دست نه بر دهان من تا من                                                 آن نگویم چو گفت را آن نیست

503

بر شکرت جمع مگس ها چراست                                       نکته لاحول مگسران کجاست

هر نظری بر رخ او راست نیست                                         جز نظری کو ز ازل بود راست

اسب خسان را به رخی پی بزن                                          عشوه ده ای شاه که این روی ماست

عشوه و عیاری و جور و دغل                                              تو نکنی ور کنی از تو رواست

از تو اگر سنگ رسد گوهرست                                           گر تو کنی جور به از صد وفاست

تیره نظر چونک ببیند دو نقش                                             جامه درد نعره زند کاین صفاست

چونک هر اندیشه خیالی گزید                                            مجلس عشاق خیالش جداست

کعبه چو از سنگ پرستان پرست                                        روی به ما آر که قبله خداست

آنک از این قبله گدایی کند                                                  در نظرش سنجر و سلطان گداست

جز که به تبریز بر شمس دین                                              روح نیاسود و نخفت و نخاست

504

خیز که امروز جهان آن ماست                                             جان و جهان ساقی و مهمان ماست

در دل و در دیده دیو و پری                                                   دبدبه فر سلیمان ماست

رستم دستان و هزاران چو او                                              بنده و بازیچه دستان ماست

بس نبود مصر مرا این شرف                                               این که شهش یوسف کنعان ماست

خیز که فرمان ده جان و جهان                                              از کرم امروز به فرمان ماست

زهره و مه دف زن شادی ماست                                         بلبل جان مست گلستان ماست

کاسه ارزاق پیاپی شده ست                                             کیسه اقبال حرمدان ماست

شاه شهی بخش طرب ساز ماست                                    یار پری روی پری خوان ماست

آن ملک مفخر چوگان و گوی                                               شکر که امروز به میدان ماست

آن ملک مملکت جان و دل                                                  در دل و در جان پریشان ماست

کیست در آن گوشه دل تن زده                                            پیش کشش کو شکرستان ماست

خازن رضوان که مه جنت ست                                             مست رضای دل رضوان ماست

شور درافکنده و پنهان شده                                                او نمک عمر و نمکدان ماست

گوشه گرفتست و جهان مست اوست                                او خضر و چشمه حیوان ماست

چون نمک دیگ و چو جان در بدن                                          از همه ظاهرتر و پنهان ماست

نیست نماینده و خود جمله اوست                                      خود همه ماییم چو او آن ماست

بیش مگو حجت و برهان که عشق                                      در خمشی حجت و برهان ماست

505

پیشتر آ روی تو جز نور نیست                                             کیست که از عشق تو مخمور نیست

نی غلطم در طلب جان جان                                                پیش میا پس به مرو دور نیست

طلعت خورشید کجا برنتافت                                                ماه بر کیست که مشهور نیست

پرده اندیشه جز اندیشه نیست                                          ترک کن اندیشه که مستور نیست

ای شکری دور ز وهم مگس                                              وی عسلی کز تن زنبور نیست

هر که خورد غصه و غم بعد از این                                       با رخ چون ماه تو معذور نیست

هر دل بی عشق اگر پادشاست                                         جز کفن اطلس و جز گور نیست

تابش اندیشه هر منکری                                                    مقت خدا بیند اگر کور نیست

پیر و جوان کو خورد آب حیات                                               مرگ بر او نافذ و میسور نیست

پرده حق خواست شدن ماه و خور                                       عشق شناسید که او حور نیست

مفخر تبریز تویی شمس دین                                              گفتن اسرار تو دستور نیست

506

کار من اینست که کاریم نیست                                           عاشقم از عشق تو عاریم نیست

تا که مرا شیر غمت صید کرد                                              جز که همین شیر شکاریم نیست

در تک این بحر چه خوش گوهری                                         که مثل موج قراریم نیست

بر لب بحر تو مقیمم مقیم                                                  مست لبم گر چه کناریم نیست

وقف کنم اشکم خود بر میت                                              کز می تو هیچ خماریم نیست

می رسدم باده تو ز آسمان                                                منت هر شیره فشاریم نیست

باده ات از کوه سکونت برد                                                  عیب مکن زان که وقاریم نیست

ملک جهان گیرم چون آفتاب                                                گر چه سپاهی و سواریم نیست

می کشم از مصر شکر سوی روم                                      گر چه شتربان و قطاریم نیست

گر چه ندارم به جهان سروری                                             دردسر بیهده باریم نیست

بر سر کوی تو مرا خانه گیر                                                 کز سر کوی تو گذاریم نیست

همچو شکر با گلت آمیختم                                                 نیست عجب گر سر خاریم نیست

قطب جهانی همه را رو به توست                                       جز که به گرد تو دواریم نیست

خویش من آنست که از عشق زاد                                       خوشتر از این خویش و تباریم نیست

چیست فزون از دو جهان شهر عشق                                 بهتر از این شهر و دیاریم نیست

گر ننگارم سخنی بعد از این                                                نیست از آن رو که نگاریم نیست

507

کیست که او بنده رای تو نیست                                         کیست که او مست لقای تو نیست

غصه کشی کو که ز خوف تو نیست                                    یا طربی کان ز رجای تو نیست

بخل کفی کو که ز قبض تو نیست                                        یا کرمی کان ز عطای تو نیست

لعل لبی کو که ز کان تو نیست                                            محتشمی کو که گدای تو نیست

متصل اوصاف تو با جان ها                                                  یک رگ بی بند و گشای تو نیست

هر دو جهان چون دو کف و تو چو جان                                   کف چه دهد کان ز سخای تو نیست

چشم کی دیدست در این باغ کون                                      رقص گلی کان ز هوای تو نیست

غافل ناله کند از جور خلق                                                   خلق بجز شبه عصای تو نیست

جنبش این جمله عصاها ز توست                                        هر یک جز درد و دوای تو نیست

زخم معلم زند آن چوب کیست                                            کیست که او بند قضای تو نیست

همچو سگان چوب تو را می گزند                                        در سرشان فهم جزای تو نیست

دفع بلای تن و آزار خلق                                                      جز به مناجات و ثنای تو نیست

بشکنی این چوب نه چوبش کمست                                   دفع دو سه چوب رهای تو نیست

صاحب حوت از غم امت گریخت                                           جان به کجا برد که جای تو نیست

بس کن وز محنت یونس بترس                                            با قدر استیزه به پای تو نیست

508

شیر خدا بند گسستن گرفت                                              ساقی جان شیشه شکستن گرفت

دزد دلم گشت گرفتار یار                                                     دزد مرا دست ببستن گرفت

دوش چه شب بود که در نیم شب                                       برق ز رخسار تو جستن گرفت

عشق تو آورد شراب و کباب                                               عقل به یک گوشه نشستن گرفت

ساغر می قهقهه آغاز کرد                                                 خابیه خونابه گرستن گرفت

در دل خم باده چو انداخت تیر                                              بال و پر غصه گسستن گرفت

پیر خرد دید که سرده توی                                                  دست ز مستان تو شستن گرفت

طفل دلم را به کرم شیر ده                                                 چون سر پستان تو جستن گرفت

جان من از شیر تو شد شیرگیر                                           وز سگی نفس برستن گرفت

ساقی باقی چو به جان باده داد                                          عمر ابد یافت و بزستن گرفت

بیش مگو راز که دلبر به خشم                                            جانب من کژ نگرستن گرفت

509

مرغ دلم باز پریدن گرفت                                                     طوطی جان قند چریدن گرفت

اشتر دیوانه سرمست من                                                  سلسله عقل دریدن گرفت

جرعه آن باده بی زینهار                                                      بر سر و بر دیده دویدن گرفت

شیر نظر با سگ اصحاب کهف                                            خون مرا باز خوریدن گرفت

باز در این جوی روان گشت آب                                            بر لب جو سبزه دمیدن گرفت

باد صبا باز وزان شد به باغ                                                  بر گل و گلزار وزیدن گرفت

عشق فروشید به عیبی مرا                                              سوخت دلش بازخریدن گرفت

راند مرا رحمتش آمد بخواند                                                جانب ما خوش نگریدن گرفت

دشمن من دید که با دوستم                                               او ز حسد دست گزیدن گرفت

دل برهید از دغل روزگار                                                      در بغل عشق خزیدن گرفت

ابروی غماز اشارت کنان                                                     جانب آن چشم خمیدن گرفت

عشق چو دل را به سوی خویش خواند                                دل ز همه خلق رمیدن گرفت

خلق عصااند عصا را فکند                                                   قبضه هر کور که دیدن گرفت

خلق چو شیرند رها کرد شیر                                              طفل که او لوت کشیدن گرفت

روح چو بازیست که پران شود                                             کز سوی شه طبل شنیدن گرفت

بس کن زیرا که حجاب سخن                                               پرده به گرد تو تنیدن گرفت

510

باز به بط گفت که صحرا خوشست                                      گفت شبت خوش که مرا جا خوشست

سر بنهم من که مرا سر خوشست                                    راه تو پیما که سرت ناخوشست

گر چه که تاریک بود مسکنم                                               در نظر یوسف زیبا خوشست

دوست چو در چاه بود چه خوشست                                    دوست چو بالاست به بالا خوشست

در بن دریا به تک آب تلخ                                                      در طلب گوهر رعنا خوشست

بلبل نالنده به گلشن به دشت                                            طوطی گوینده شکرخا خوشست

تابش تسبیح فرشته ست و روح                                         کاین فلک نادره مینا خوشست

چونک خدا روفت دلت را ز حرص                                          رو به دل آور دل یکتا خوشست

از تو چو انداخت خدا رنج کار                                                رو به تماشا که تماشا خوشست

گفت تماشای جهان عکس ماست                                      هم بر ما باش که با ما خوشست

عکس در آیینه اگر چه نکوست                                            لیک خود آن صورت احیا خوشست

زردی رو عکس رخ احمرست                                              بگذر از این عکس که حمرا خوشست

نور خدایی ست که ذرات را                                                 رقص کنان بی سر و بی پا خوشست

رقص در این نور خرد کن کز او                                              تحت ثری تا به ثریا خوشست

ذره شدی بازمرو که مشو                                                  صبر و وفا کن که وفاها خوشست

بس کن چون دیده ببین و مگو                                              دیده مجو دیده بینا خوشست

مفخر تبریز شهم شمس دین                                             با همه فرخنده و تنها خوشست

511

همچو گل سرخ برو دست دست                                        همچو میی خلق ز تو مست مست

بازوی تو قوس خدا یافت یافت                                             تیر تو از چرخ برون جست جست

غیرت تو گفت برو راه نیست                                               رحمت تو گفت بیا هست هست

لطف تو دریاست و منم ماهیش                                          غیرت تو ساخت مرا شست شست

مرهم تو طالب مجروح هاست                                            نیست غم ار شست توام خست خست

ای که تو نزدیکتر از دم به من                                              دم نزنم پیش تو جز پست پست

گر چه یکی یوسف و صد گرگ بود                                       از دم یعقوب کرم رست رست

مست همه گرد در این شهر ما                                           دزد و عسس را شه ما بست بست

512

صبر مرا آینه بیماریست                                                      آینه عاشق غمخواریست

درد نباشد ننماید صبور                                                       که دل او روشن یا تاریست

آینه جویی ست نشان جمال                                               که رخم از عیب و کلف عاریست

ور کلفی باشد عاریتیست                                                  قابل داروست و تب افشاریست

آینه رنج ز فرعون دور                                                          کان رخ او رنگی و زنگاریست

چند هزاران سر طفلان برید                                                کم ز قضا دردسری ساریست

من در آن خوف ببندم تمام                                                  چون که مرا حکم و شهی جاریست

گفت قضا بر سر و سبلت مخند                                          کاین قلمی رفته ز جباریست

کور شو امروز که موسی رسید                                          در کف او خنجر قهاریست

حلق بکش پیش وی و سر مپیچ                                         کاین نه زمان فن و مکاریست

سبط که سرشان بشکستی به ظلم                                  بعد توشان دولت و پاداریست

خار زدی در دل و در دیدشان                                                این دمشان نوبت گلزاریست

خلق مرا زهر خورانیده ای                                                  از منشان داد شکرباریست

از تو کشیدند خمار دراز                                                       تا به ابدشان می و خماریست

هیزم دیک فقرا ظالمست                                                  پخته بدو گردد کو ناریست

دم نزدم زان که دم من سکست                                         نوبت خاموشی و ستاریست

خامش کن که تا بگوید حبیب                                               آن سخنان کز همه متواریست

513

کیست در این شهر که او مست نیست                              کیست در این دور کز این دست نیست

کیست که از دمدمه روح قدس                                            حامله چون مریم آبست نیست

کیست که هر ساعت پنجاه بار                                            بسته آن طره چون شست نیست

چیست در آن مجلس بالای چرخ                                         از می و شاهد که در این پست نیست

می نهلد می که خرد دم زند                                               تا بنگویند که پیوست نیست

جان بر او بسته شد و لنگ ماند                                          زانک از این جاش برون جست نیست

بوالعجب بوالعجبان را نگر                                                    هیچ تو دیدی که کسی هست نیست

برپرد آن دل که پرش شه شکست                                      بر سر این چرخ کش اشکست نیست

نیست شو و واره از این گفت و گوی                                   کیست کز این ناطقه وارست نیست

514

قصد سرم داری خنجر به مشت                                         خوشتر از این نیز توانیم کشت

برگ گل از لطف تو نرمی بیافت                                           بر مثل خار چرایی درشت

تیغ زدی بر سرم ای آفتاب                                                  تا شدم از تیغ تو من گرم پشت

تیغ حجابست رها کن حجاب                                                بر رخ من گرم بزن یک دو مشت

وصف طلاق زن همسایه کرد                                              گفت به خاری زن خود هشت هشت

گفت چرا هشت جوابش بداد                                              در عوض زشت بدان قحبه رشت

بهر طلاقست امل کو چو مار                                               حبس حطامست و کند خشت خشت

آتش در مال زن و در حطام                                                  تا برهی ز آتش وز زاردشت

بس کن و کم گوی سخن کم نویس                                     بس بودت دفتر جان سر نوشت

515

خانه دل باز کبوتر گرفت                                                       مشغله و بقر بقو درگرفت

غلغل مستان چو به گردون رسید                                        کرکس زرین فلک پر گرفت

بوطربون گشت مه و مشتری                                             زهره مطرب طرب از سر گرفت

خالق ارواح ز آب و ز گل                                                      آینه ای کرد و برابر گرفت

ز آینه صد نقش شد و هر یکی                                           آنچ مر او راست میسر گرفت

هر که دلی داشت به پایش فتاد                                          هر که سر او سر منبر گرفت

خرمن ارواح نهایت نداشت                                                  مورچه ای چیز محقر گرفت

گر ز تو پر گشت جهان همچو برف                                       نیست شوی چون تف خود درگرفت

نیست شو ای برف و همه خاک شو                                   بنگر کاین خاک چه زیور گرفت

خاک به تدریج بدان جا رسید                                               کز فر او هر دو جهان فر گرفت

بس که زبان این دم معزول شد                                           بس که جهان جان سخنور گرفت

516

بازرسیدیم ز میخانه مست                                                 بازرهیدیم ز بالا و پست

جمله مستان خوش و رقصان شدند                                    دست زنید ای صنمان دست دست

ماهی و دریا همه مستی کنند                                           چونک سر زلف تو افتاده شست

زیر و زبر گشت خرابات ما                                                   خنب نگون گشت و قرابه شکست

پیر خرابات چو آن شور دید                                                  بر سر بام آمد و از بام جست

جوش برآورد یکی می کز او                                                هست شود نیست شود نیست هست

شیشه چو بشکست و به هر سوی ریخت                          چند کف پای حریفان که خست

آن که سر از پای نداند کجاست                                           مست فتادست به کوی الست

باده پرستان همه در عشرتند                                             تنتن تنتن شنو ای تن پرست

517

ای ز بگه خاسته سر مست مست                                     مست شرابی و شراب الست

عشق رسانید تو را همچو جام                                           از بر ما تا بر خود دست دست

بازوی تو قوس خدا یافت یافت                                             تیر تو از چرخ برون جست جست

هر گهری کان ز خزینه خداست                                           در دو لب لعل تو آن هست هست

فاش شد این عشق تو بی قصد ما                                     بند بدرید ز دل جست جست

فاش شد آن راز که در نیم شب                                           زیر زبان گفته بدم پست پست

کرم خورد چوب و بروید ز چوب                                             عشق ز من رست و مرا خست خست

518

نفسی بهوی الحبیب فارت                                                 لما رات الکوس دارت

مدت یدها الی رحیق                                                         و النفس بنوره استنارت

لما شربته نفس و ترا                                                         خفت و تصاعدت و طارت

لاقت قمرا اذا تجلی                                                           الشمس من الحیا توارت

جادت بالروح حین لاقت                                                       لا التفتت و لا استشارت

519

ای دل فرورو در غمش کالصبر مفتاح الفرج                          تا رو نماید مرهمش کالصبر مفتاح الفرج

چندان فروخور آن دهان تا پیشت آید ناگهان                          کرسی و عرش اعظمش کالصبر مفتاح الفرج

خندان شو از نور جهان تا تو شوی سور جهان                       ایمن شوی از ماتمش کالصبر مفتاح الفرج

باری دلم از مرد و زن برکند مهر خویشتن                             تا عشق شد خال و عمش کالصبر مفتاح الفرج

گر سینه آیینه کنی بی کبر و بی کینه کنی                         در وی ببینی هر دمش کالصبر مفتاح الفرج

چون آسمان گر خم دهی در امر و فرمان وارهی                  زین آسمان و از خمش کالصبر مفتاح الفرج

هم بجهی از ما و منی هم دیو را گردن زنی                        در دست پیچی پرچمش کالصبر مفتاح الفرج

اقبال خویش آید تو را دولت به پیش آید تو را                         فرخ شوی از مقدمش کالصبر مفتاح الفرج

دیویست در اسرار تو کز وی نگون شد کار تو                        بربند این دم محکمش کالصبر مفتاح الفرج

دارد خدا خوش عالمی منگر در این عالم دمی                     جز حق نباشد محرمش کالصبر مفتاح الفرج

خامش بیان سر مکن خامش که سر من لدن                       چون می زند اندرهمش کالصبر مفتاح الفرج

520

ای مبارک ز تو صبوح و صباح                                               ای مظفر فر از تو قلب و جناح

ای شراب طهور از کف حور                                                 بر حریفان مجلس تو مباح

ای گشاده هزار در بر ما                                                     وی بداده به دست ما مفتاح

وانمودی هر آنچ می گویند                                                 موذنان صبح فالق الاصباح

هرچ دادی عوض نمی خواهی                                           گر چه گفتند السماح رباح

521

یا راهبا انظر الی مصباح                                                     متشعشعا و استغن عن اصباح

انظر الی راح تناهی لطفه                                                  و سبی النهی یا لطف ها من راح

فالراح نسخ للعقول بنوره                                                   کالشمس عزل للنجوم و ماح

الجد یسجد راحنا متخاضعا                                                  و اعوذ من راح یزید مزاحی

اهل المزاح و اهل راح هالک                                              لا خیر فیهم مسکرا او صاحی

العقل مساح الزمان و اهله                                                فتجانبوا من عاقل مساح

الراح اجنحه لسکری انها                                                    یجتازهم بحرا بلا ملاح

ذا الراح لا شرقیه غربیه                                                     من دنه مسکیه نفاح

نسخ الهموم و لیس ذاک لغفله                                          زاد العقول و مدها بلقاح

فتحوا العیون بطیبه و نسیمه                                              سکروا به فاذا هم بملاح

صاروا سکاری نحو باب ملیکنا                                              ملک الملوک و روحهم کریاح

ملک البصیره شمس دین سیدی                                        ظلنا به ذی عزه مرتاح

هاتوا من التبریز من صهبائهم                                             من مازح متروق وشاح

522

ماه دیدم شد مرا سودای چرخ                                           آن مهی نی کو بود بالای چرخ

تو ز چرخی با تو می گویم ز چرخ                                         ور نه این خورشید را چه جای چرخ

زهره را دیدم همی زد چنگ دوش                                       ای همه چون دوش ما شب های چرخ

جان من با اختران آسمان                                                    رقص رقصان گشته در پهنای چرخ

در فراق آفتاب جان ببین                                                     از شفق پرخون شده سیمای چرخ

سر فروکن یک دمی از بام چرخ                                          تا زنم من چرخ ها در پای چرخ

سنگ از خورشید شد یاقوت و لعل                                     چشم از خورشید شد بینای چرخ

ماه خود بر آسمان دیگرست                                               عکس آن ماهست در دریای چرخ

523

ای بی وفا جانی که او بر ذوالوفا عاشق نشد                      قهر خدا باشد که بر لطف خدا عاشق نشد

چون کرد بر عالم گذر سلطان مازاغ الصبر                            نقشی بدید آخر که او بر نقش ها عاشق نشد

جانی کجا باشد که او بر اصل جان مفتون نشد                     آهن کجا باشد که بر آهن ربا عاشق نشد

من بر در این شهر دی بشنیدم از جمع پری                         خانه ش بده بادا که او بر شهر ما عاشق نشد

ای وای آن ماهی که او پیوسته بر خشکی فتد                   ای وای آن مسی که او بر کیمیا عاشق نشد

بسته بود راه اجل نبود خلاصش معتجل                               هم عیش را لایق نبد هم مرگ را عاشق نشد

524

بی گاه شد بی گاه شد خورشید اندر چاه شد                     خورشید جان عاشقان در خلوت الله شد

روزیست اندر شب نهان ترکی میان هندوان                         شب ترک تازی ها بکن کان ترک در خرگاه شد

گر بو بری زین روشنی آتش به خواب اندرزنی                      کز شب روی و بندگی زهره حریف ماه شد

ما شب گریزان و دوان و اندر پی ما زنگیان                            زیرا که ما بردیم زر تا پاسبان آگاه شد

ما شب روی آموخته صد پاسبان را سوخته                          رخ ها چو شمع افروخته کان بیذق ما شاه شد

ای شاد آن فرخ رخی کو رخ بدان رخ آورد                             ای کر و فر آن دلی کو سوی آن دلخواه شد

آن کیست اندر راه دل کو را نباشد آه دل                               کار آن کسی دارد که او غرقابه آن آه شد

چون غرق دریا می شود دریاش بر سر می نهد                    چون یوسف چاهی که او از چاه سوی جاه شد

گویند اصل آدمی خاکست و خاکی می شود                       کی خاک گردد آن کسی کو خاک این درگاه شد

یک سان نماید کشت ها تا وقت خرمن دررسد                     نیمیش مغز نغز شد وان نیم دیگر کاه شد

525

بی گاه شد بی گاه شد خورشید اندر چاه شد                     خیزید ای خوش طالعان وقت طلوع ماه شد

ساقی به سوی جام رو ای پاسبان بر بام رو                        ای جان بی آرام رو کان یار خلوت خواه شد

اشکی که چشم افروختی صبری که خرمن سوختی          عقلی که راه آموختی در نیم شب گمراه شد

جان های باطن روشنان شب را به دل روشن کنان                هندوی شب نعره زنان کان ترک در خرگاه شد

باشد ز بازی های خوش بی ذوق رود فرزین شود                 در سایه فرخ رخی بیدق برفت و شاه شد

شب روح ها واصل شود مقصودها حاصل شود                    چون روز روشن دل شود هر کو ز شب آگاه شد

ای روز چون حشری مگر وی شب شب قدری مگر              یا چون درخت موسیی کو مظهر الله شد

شب ماه خرمن می کند ای روز زین بر گاو نه                       بنگر که راه کهکشان از سنبله پرکاه شد

در چاه شب غافل مشو در دلو گردون دست زن                    یوسف گرفت آن دلو را از چاه سوی جاه شد

در تیره شب چون مصطفی می رو طلب می کن صفا           کان شه ز معراج شبی بی مثل و بی اشباه شد

خاموش شد عالم به شب تا چست باشی در طلب              زیرا که بانگ و عربده تشویش خلوتگاه شد

ای شمس تبریزی که تو از پرده شب فارغی                       لاشرقی و لاغربیی اکنون سخن کوتاه شد

526

ای لولیان ای لولیان یک لولیی دیوانه شد                            طشتش فتاد از بام ما نک سوی مجنون خانه شد

می گشت گرد حوض او چون تشنگان در جست و جو           چون خشک نانه ناگهان در حوض ما ترنانه شد

ای مرد دانشمند تو دو گوش از این بربند تو                          مشنو تو این افسون که او ز افسون ما افسانه شد

زین حلقه نجهد گوش ها کو عقل برد از هوش ها                 تا سر نهد بر آسیا چون دانه در پیمانه شد

بازی مبین بازی مبین این جا تو جانبازی گزین                       سرها ز عشق جعد او بس سرنگون چون شانه شد

غره مشو با عقل خود بس اوستاد معتمد                           کاستون عالم بود او نالانتر از حنانه شد

من که ز جان ببریده ام چون گل قبا بدریده ام                        زان رو شدم که عقل من با جان من بیگانه شد

این قطره های هوش ها مغلوب بحر هوش شد                   ذرات این جان ریزه ها مستهلک جانانه شد

خامش کنم فرمان کنم وین شمع را پنهان کنم                     شمعی که اندر نور او خورشید و مه پروانه شد

527

گر جان عاشق دم زند آتش در این عالم زند                          وین عالم بی اصل را چون ذره ها برهم زند

عالم همه دریا شود دریا ز هیبت لا شود                              آدم نماند و آدمی گر خویش با آدم زند

دودی برآید از فلک نی خلق ماند نی ملک                           زان دود ناگه آتشی بر گنبد اعظم زند

بشکافد آن دم آسمان نی کون ماند نی مکان                      شوری درافتد در جهان، وین سور بر ماتم زند

گه آب را آتش برد گه آب آتش را خورد                                  گه موج دریای عدم بر اشهب و ادهم زند

خورشید افتد در کمی از نور جان آدمی                                کم پرس از نامحرمان آن جا که محرم کم زند

مریخ بگذارد نری دفتر بسوزد مشتری                                مه را نماند زهره را تا پرده خرم زند

افتد عطارد در وحل آتش درافتد در زحل                               زهره نماند زهره را تا پرده خرم زند

نی قوس ماند نی قزح نی باده ماند نی قدح                        نی عیش ماند نی فرح نی زخم بر مرهم زند

نی آب نقاشی کند نی باد فراشی کند                               نی باغ خوش باشی کند نی ابر نیسان نم زند

نی درد ماند نی دوا نی خصم ماند نی گوا                           نی نای ماند نی نوا نی چنگ زیر و بم زند

اسباب در باقی شود ساقی به خود ساقی شود                 جان ربی الاعلی گود دل ربی الاعلم زند

برجه که نقاش ازل بار دوم شد در عمل                               تا نقش های بی بدل بر کسوه معلم زند

حق آتشی افروخته تا هر چه ناحق سوخته                         آتش بسوزد قلب را بر قلب آن عالم زند

خورشید حق دل شرق او شرقی که هر دم برق او             بر پوره ادهم جهد بر عیسی مریم زند

528

آن کیست آن آن کیست آن کو سینه را غمگین کند              چون پیش او زاری کنی تلخ تو را شیرین کند

اول نماید مار کر آخر بود گنج گهر                                         شیرین شهی کاین تلخ را در دم نکوآیین کند

دیوی بود حورش کند ماتم بود سورش کند                           وان کور مادرزاد را دانا و عالم بین کند

تاریک را روشن کند وان خار را گلشن کند                             خار از کفت بیرون کشد وز گل تو را بالین کند

بهر خلیل خویشتن آتش دهد افروختن                                وان آتش نمرود را اشکوفه و نسرین کند

روشن کن استارگان چاره گر بیچارگان                                  بر بنده او احسان کند هم بند را تحسین کند

جمله گناه مجرمان چون برگ دی ریزان کند                          در گوش بدگویان خود عذر گنه تلقین کند

گوید بگو یا ذا الوفا اغفر لذنب قد هفا                                  چون بنده آید در دعا او در نهان آمین کند

آمین او آنست کو اندر دعا ذوقش دهد                                او را برون و اندرون شیرین و خوش چون تین کند

ذوقست کاندر نیک و بد در دست و پا قوت دهد                    کاین ذوق زور رستمان جفت تن مسکین کند

با ذوق مسکین رستمی بی ذوق رستم پرغمی                 گر ذوق نبود یار جان جان را چه باتمکین کند

دل را فرستادم به گه کو تیز داند رفت ره                              تا سوی تبریز وفا اوصاف شمس الدین کند

529

خامی سوی پالیز جان آمد که تا خربز خورد                          دیدی تو یا خود دید کس کاندر جهان خر بز خورد

ترونده پالیز جان هر گاو و خر را کی رسد                             زان میوه های نادره زیرک دل و گربز خورد

آن کس که در مغرب بود یابد خورش از اندلس                       وان کس که در مشرق بود او نعمت هرمز خورد

چون خدمت قیصر کند او راتبه قیصر خورد                            چون چاکر اربز بود از مطبخ اربز خورد

آن کو به غصب و دزدیی آهنگ پالیزی کند                            از داد و داور عاقبت اشکنجه های غز خورد

ترک آن بود کز بیم او دیه از خراج ایمن بود                            ترک آن نباشد کز طمع سیلی هر قنسز خورد

وان عقل پرمغزی که او در نوبهاری دررسد                           از پوست ها فارغ شود کی غصه قندز خورد

صفراییی کز طبع بد از نار شیرین می رمد                           نار ترش خواهد ولی آن به که نار مز خورد

خامش نخواهد خورد خود این راح های روح را                       آن کس که از جوع البقر ده مرده ماش و رز خورد

530

امروز خندانیم و خوش کان بخت خندان می رسد                 سلطان سلطانان ما از سوی میدان می رسد

امروز توبه بشکنم پرهیز را برهم زنم                                  کان یوسف خوبان من از شهر کنعان می رسد

مست و خرامان می روم پوشیده چون جان می روم            پرسان و جویان می روم آن سو که سلطان می رسد

اقبال آبادان شده دستار دل ویران شده                               افتان شده خیزان شده کز بزم مستان می رسد

فرمان ما کن ای پسر با ما وفا کن ای پسر                          نسیه رها کن ای پسر کامروز فرمان می رسد

پرنور شو چون آسمان سرسبزه شو چون بوستان                شو آشنا چون ماهیان کان بحر عمان می رسد

هان ای پسر هان ای پسر خود را ببین در من نگر                زیرا ز بوی زعفران گویند خندان می رسد

بازآمدی کف می زنی تا خانه ها ویران کنی                         زیرا که در ویرانه ها خورشید رخشان می رسد

ای خانه را گشته گرو تو سایه پروردی برو                            کز آفتاب آن سنگ را لعل بدخشان می رسد

گه خونی و خون خواره ای گه خستگان را چاره ای                خاصه که این بیچاره را کز سوی ایشان می رسد

امروز مستان را بجو غیبم ببین عیبم مگو                            زیرا ز مستی های او حرفم پریشان می رسد

531

صوفی چرا هوشیار شد ساقی چرا بی کار شد                  مستی اگر در خواب شد مستی دگر بیدار شد

خورشید اگر در گور شد عالم ز تو پرنور شد                          چشم خوشت مخمور شد چشم دگر خمار شد

گر عیش اول پیر شد صد عیش نو توفیر شد                        چون زلف تو زنجیر شد دیوانگی ناچار شد

ای مطرب شیرین نفس عشرت نگر از پیش و پس               کس نشنود افسون کس چون واقف اسرار شد

ما موسییم و تو مها گاهی عصا گه اژدها                            ای شاهدان ارزان بها چون غارت بلغار شد

لعلت شکرها کوفته چشمت ز رشک آموخته                       جان خانه دل روفته هین نوبت دیدار شد

هر بار عذری می نهی وز دست مستی می جهی              ای جان چه دفعم می دهی این دفع تو بسیار شد

ای کرده دل چون خاره ای امشب نداری چاره ای                 تو ماه و ما استاره ای استاره با مه یار شد

ای ماه بیرون از افق ای ما تو را امشب قنق                        چون شب جهان را شد تتق پنهان روان را کار شد

گر زحمت از تو برده ام پنداشتی من مرده ام                       تو صافی و من درده ام بی صاف دردی خوار شد

از وصل همچون روز تو در هجر عالم سوز تو                         در عشق مکرآموز تو بس ساده دل عیار شد

نی تب بدم نی درد سر سر می زدم دیوار بر                       کز طمع آن خوش گلشکر قاصد دلم بیمار شد

532

مر عاشقان را پند کس هرگز نباشد سودمند                       نی آن چنان سیلیست این کش کس تواند کرد بند

ذوق سر سرمست را هرگز نداند عاقلی                            حال دل بی هوش را هرگز نداند هوشمند

بیزار گردند از شهی شاهان اگر بویی برند                           زان باده ها که عاشقان در مجلس دل می خورند

خسرو وداع ملک خود از بهر شیرین می کند                       فرهاد هم از بهر او بر کوه می کوبد کلند

مجنون ز حلقه عاقلان از عشق لیلی می رمد                     بر سبلت هر سرکشی کردست وامق ریش خند

افسرده آن عمری که آن بگذشت بی آن جان خوش             ای گنده آن مغزی که آن غافل بود زین لورکند

این آسمان گر نیستی سرگشته و عاشق چو ما                 زین گردش او سیر آمدی گفتی بسستم چند چند

عالم چو سرنایی و او در هر شکافش می دمد                    هر ناله ای دارد یقین زان دو لب چون قند قند

می بین که چون در می دمد در هر گلی در هر دلی             حاجت دهد عشقی دهد کافغان برآرد از گزند

دل را ز حق گر برکنی بر کی نهی آخر بگو                            بی جان کسی که دل از او یک لحظه برتانست کند

من بس کنم تو چست شو شب بر سر این بام رو                خوش غلغلی در شهر زن ای جان به آواز بلند

533

رندان سلامت می کنند جان را غلامت می کنند                  مستی ز جامت می کنند مستان سلامت می کنند

در عشق گشتم فاشتر وز همگنان قلاشتر                         وز دلبران خوش باشتر مستان سلامت می کنند

غوغای روحانی نگر سیلاب طوفانی نگر                              خورشید ربانی نگر مستان سلامت می کنند

افسون مرا گوید کسی توبه ز من جوید کسی                     بی پا چو من پوید کسی مستان سلامت می کنند

ای آرزوی آرزو آن پرده را بردار زو                                         من کس نمی دانم جز او مستان سلامت می کنند

ای ابر خوش باران بیا وی مستی یاران بیا                            وی شاه طراران بیا مستان سلامت می کنند

حیران کن و بی رنج کن ویران کن و پرگنج کن                       نقد ابد را سنج کن مستان سلامت می کنند

شهری ز تو زیر و زبر هم بی خبر هم باخبر                          وی از تو دل صاحب نظر مستان سلامت می کنند

آن میر مه رو را بگو وان چشم جادو را بگو                            وان شاه خوش خو را بگو مستان سلامت می کنند

آن میر غوغا را بگو وان شور و سودا را بگو                           وان سرو خضرا را بگو مستان سلامت می کنند

آن جا که یک باخویش نیست یک مست آن جا بیش نیست   آن جا طریق و کیش نیست مستان سلامت می کنند

آن جان بی چون را بگو وان دام مجنون را بگو                        وان در مکنون را بگو مستان سلامت می کنند

آن دام آدم را بگو وان جان عالم را بگو                                  وان یار و همدم را بگو مستان سلامت می کنند

آن بحر مینا را بگو وان چشم بینا را بگو                                وان طور سینا را بگو مستان سلامت می کنند

آن توبه سوزم را بگو وان خرقه دوزم را بگو                           وان نور روزم را بگو مستان سلامت می کنند

آن عید قربان را بگو وان شمع قرآن را بگو                             وان فخر رضوان را بگو مستان سلامت می کنند

ای شه حسام الدین ما ای فخر جمله اولیا                          ای از تو جان ها آشنا مستان سلامت می کنند

534

رو آن ربابی را بگو مستان سلامت می کنند                        وان مرغ آبی را بگو مستان سلامت می کنند

وان میر ساقی را بگو مستان سلامت می کنند                   وان عمر باقی را بگو مستان سلامت می کنند

وان میر غوغا را بگو مستان سلامت می کنند                     وان شور و سودا را بگو مستان سلامت می کنند

ای مه ز رخسارت خجل مستان سلامت می کنند                وی راحت و آرام دل مستان سلامت می کنند

ای جان جان ای جان جان مستان سلامت می کنند             یک مست این جا بیش نیست مستان سلامت می کنند

ای آرزوی آرزو مستان سلامت می کنند                             آن پرده را بردار زو مستان سلامت می کنند

535

سودای تو در جوی جان چون آب حیوان می رود                    آب حیات از عشق تو در جوی جویان می رود

عالم پر از حمد و ثنا از طوطیان آشنا                                    مرغ دلم بر می پرد چون ذکر مرغان می رود

بر ذکر ایشان جان دهم جان را خوش و خندان دهم              جان چون نخندد چون ز تن در لطف جانان می رود

هر مرغ جان چون فاخته در عشق طوقی ساخته                 چون من قفص پرداخته سوی سلیمان می رود

از جان هر سبحانیی هر دم یکی روحانیی                           مست و خراب و فانیی تا عرش سبحان می رود

جان چیست خم خسروان در وی شراب آسمان                   زین رو سخن چون بیخودان هر دم پریشان می رود

در خوردنم ذوقی دگر در رفتنم ذوقی دگر                             در گفتنم ذوقی دگر باقی بر این سان می رود

میدان خوش است ای ماه رو با گیر و دار ما و تو                   ای هر که لنگست اسب او لنگان ز میدان می رود

مه از پی چوگان تو خود را چو گویی ساخته                          خورشید هم جان باخته چون گوی غلطان می رود

این دو بسی بشتافته پیش تو ره نایافته                              در نور تو دربافته بیرون ایوان می رود

چون نور بیرون این بود پس او که دولت بین بود                      یا رب چه باتمکین بود یا رب چه رخشان می رود

536

آمد بهار عاشقان تا خاکدان بستان شود                              آمد ندای آسمان تا مرغ جان پران شود

هم بحر پرگوهر شود هم شوره چون گوهر شود                  هم سنگ لعل کان شود هم جسم جمله جان شود

گر چشم و جان عاشقان چون ابر طوفان بار شد                   اما دل اندر ابر تن چون برق ها رخشان شود

دانی چرا چون ابر شد در عشق چشم عاشقان                  زیرا که آن مه بیشتر در ابرها پنهان شود

ای شاد و خندان ساعتی کان ابرها گرینده شد                   یا رب خجسته حالتی کان برق ها خندان شود

زان صد هزاران قطره ها یک قطره ناید بر زمین                     ور زانک آید بر زمین جمله جهان ویران شود

جمله جهان ویران شود وز عشق هر ویرانه ای                    با نوح هم کشتی شود پس محرم طوفان شود

طوفان اگر ساکن بدی گردان نبودی آسمان                          زان موج بیرون از جهت این شش جهت جنبان شود

ای مانده زیر شش جهت هم غم بخور هم غم مخور            کان دانه ها زیر زمین یک روز نخلستان شود

از خاک روزی سر کند آن بیخ شاخ تر کند                             شاخی دو سه گر خشک شد باقیش آبستان شود

وان خشک چون آتش شود آتش چو جان هم خوش شود      آن این نباشد این شود این آن نباشد آن شود

چیزی دهانم را ببست یعنی کنار بام و مست                      هر چه تو زان حیران شوی آن چیز از او حیران شود

537

کاری نداریم ای پدر جز خدمت ساقی خود                           ای ساقی افزون ده قدح تا وارهیم از نیک و بد

هر آدمی را در جهان آورد حق در پیشه ای                          در پیشه ای بی پیشگی کردست ما را نام زد

هر روز همچون ذره ها رقصان به پیش آن ضیا                       هر شب مثال اختران طواف یار ماه خد

کاری ز ما گر خواهدی زین باده ما را ندهدی                        اندر سری کاین می رود او کی فروشد یا خرد

سرمست کاری کی کند مست آن کند که می کند               باده خدایی طی کند هر دو جهان را تا صمد

مستی باده این جهان چون شب بخسپی بگذرد                   مستی سغراق احد با تو درآید در لحد

آمد شرابی رایگان زان رحمت ای همسایگان                       وان ساقیان چون دایگان شیرین و مشفق بر ولد

ای دل از این سرمست شو هر جا روی سرمست رو           تو دیگران را مست کن تا او تو را دیگر دهد

هر جا که بینی شاهدی چون آینه پیشش نشین                 هر جا که بینی ناخوشی آیینه درکش در نمد

می گرد گرد شهر خوش با شاهدان در کش مکش               می خوان تو لااقسم نهان تا حبذا هذا البلد

چون خیره شد زین می سرم خامش کنم خشک آورم          لطف و کرم را نشمرم کان درنیاید در عدد

538

گر آتش دل برزند بر مومن و کافر زند                                    صورت همه پران شود گر مرغ معنی پر زند

عالم همه ویران شود جان غرقه طوفان شود                       آن گوهری کو آب شد آب بر گوهر زند

پیدا شود سر نهان ویران شود نقش جهان                           موجی برآید ناگهان بر گنبد اخضر زند

گاهی قلم کاغذ شود کاغذ گهی بیخود شود                       جان خصم نیک و بد شود هر لحظه ای خنجر زند

هر جان که اللهی شود در لامکان پیدا شود                         ماری بود ماهی شود از خاک بر کوثر زند

از جا سوی بی جا شود در لامکان پیدا شود                         هر سو که افتد بعد از این بر مشک و بر عنبر زند

در فقر درویشی کند بر اختران پیشی کند                           خاک درش خاقان بود حلقه درش سنجر زند

از آفتاب مشتعل هر دم ندا آید به دل                                  تو شمع این سر را بهل تا باز شمعت سر زند

تو خدمت جانان کنی سر را چرا پنهان کنی                          زر هر دمی خوشتر شود از زخم کان زرگر زند

دل بیخود از باده ازل می گفت خوش خوش این غزل             گر می فروگیرد دمش این دم از این خوشتر زند

539

مستی سلامت می کند پنهان پیامت می کند                     آن کو دلش را برده ای جان هم غلامت می کند

ای نیست کرده هست را بشنو سلام مست را                   مستی که هر دو دست را پابند دامت می کند

ای آسمان عاشقان ای جان جان عاشقان                           حسنت میان عاشقان نک دوستکامت می کند

ای چاشنی هر لبی ای قبله هر مذهبی                            مه پاسبانی هر شبی بر گرد بامت می کند

آن کو ز خاک ابدان کند مر دود را کیوان کند                           ای خاک تن وی دود دل بنگر کدامت می کند

یک لحظه ات پر می دهد یک لحظه لنگر می دهد                یک لحظه صحبت می کند یک لحظه شامت می کند

یک لحظه می لرزاندت یک لحظه می خنداندت                     یک لحظه مستت می کند یک لحظه جامت می کند

چون مهره ای در دست او گه باده و گه مست او                  این مهره ات را بشکند والله تمامت می کند

گه آن بود گه این بود پایان تو تمکین بود                                لیکن بدین تلوین ها مقبول و رامت می کند

تو نوح بودی مدتی بودت قدم در شدتی                              ماننده کشتی کنون بی پا و گامت می کند

خامش کن و حیران نشین حیران حیرت آفرین                      پخته سخن مردی ولی گفتار خامت می کند

540

مستی سلامت می کند پنهان پیامت می کند                     آن کو دلش را برده ای جان هم غلامت می کند

ای نیست کرده هست را بشنو سلام مست را                   مستی که هر دو دست را پابند دامت می کند

ای آسمان عاشقان ای جان جان عاشقان                           حسنت میان عاشقان نک دوستکامت می کند

ای چاشنی هر لبی وی قبله هر مذهبی                           مه پاسبانی هر شبی بر گرد بامت می کند

ای دل چه مستی و خوشی سلطانی و سلطان وشی       با این دماغ و سرکشی چون عشق رامت می کند

آن کو ز خاکی جان کند او دود را کیوان کند                            ای خاک تن وی دود دل بنگر کدامت می کند

بستان ز شاه ساقیان سرمست شو چون باقیان                  گر نیم مست ناقصی مست تمامت می کند

از لب سلامت ای احد چون برگ بیرون می جهد                   اندازه لب نیست این این لطف عامت می کند

ماه از غمت دو نیم شد رخساره ها چون سیم شد              قد الف چون جیم شد وین جیم جامت می کند

در عشق زاری ها نگر وین اشک باری ها نگر                      وان پخته کاری ها نگر کان رطل خامت می کند

ای باده خوش رنگ و بو بنگر که دست جود او                       بر جان حلالت می کند بر تن حرامت می کند

پس تن نباشم جان شوم جوهر نباشم کان شوم                 ای دل مترس از نام بد کو نیک نامت می کند

بس کن رها کن گفت و گو نی نظم گو نی نثر گو                  کان حیله ساز و حیله جو بدو کلامت می کند

541

صرفه مکن صرفه مکن صرفه گدارویی بود                           در پاکبازان ای پسر فیض و خداخویی بود

خود عاقبت اندر ولا نی بخل ماند نی سخا                           اندر سخا هم بی شکی پنهان عوض جویی بود

هست این سخا چون سیر ره وین بخل منزل کردنت             در کشتی نوح آمدی کی وقف و ره پویی بود

حاصل عصای موسوی عشقست در کون ای روی               عین و عرض در پیش او اشکال جادویی بود

یک سو رو از گرداب تن پیش از دم غرقه شدن                     زیرا بقا و خرمی زان سوی شش سویی بود

خود را بیفشان چون شجر از برگ خشک و برگ تر                بی رنگ نیک و رنگ بد توحید و یک تویی بود

ره رو مگو این چون بود زیرا ز چون بیرون بود                          کی شیر را همدم شوی تا در تو آهویی بود

خاموش کاین گفت زبان دارد نشان فرقتی                            ور نی چو نان خاید فتی کی وقت نان گویی بود

542

بی گاه شد بی گاه شد خورشید اندر چاه شد                     خورشید جان عاشقان در خلوت الله شد

روزیست اندر شب نهان ترکی میان هندوان                         هین ترک تازیی بکن کان ترک در خرگاه شد

گر بو بری زان روشنی آتش به خواب اندرزنی                       کز شب روی و بندگی زهره حریف ماه شد

گردیم ما آن شب روان اندر پی ما هندوان                            زیرا که ما بردیم زر تا پاسبان آگاه شد

ما شب روی آموخته صد پاسبان را سوخته                          رخ ها چو گل افروخته کان بیذق ما شاه شد

بشکست بازار زمین بازار انجم را ببین                                 کز انجم و در ثمین آفاق خرمنگاه شد

تا چند از این استور تن کو کاه و جو خواهد ز من                    بر چرخ راه کهکشان از بهر او پرکاه شد

استور را اشکال نه رخ بر رخ اقبال نه                                   اقبال آن جانی که او بی مثل و بی اشباه شد

تن را بدیدی جان نگر گوهر بدیدی کان نگر                            این نادره ایمان نگر کایمان در او گمراه شد

معنی همی گوید مکن ما را در این دلق کهن                       دلق کهن باشد سخن کو سخره افواه شد

من گویم ای معنی بیا چون روح در صورت درآ                       تا خرقه ها و کهنه ها از فر جان دیباه شد

بس کن رها کن گازری تا نشنود گوش پری                           کان روح از کروبیان هم سیر و خلوت خواه شد

543

یار مرا می نهلد تا که بخارم سر خود                                   هیکل یارم که مرا می فشرد در بر خود

گاه چو قطار شتر می کشدم از پی خود                              گاه مرا پیش کند شاه چو سرلشکر خود

گه چو نگینم به مزد تا که به من مهر نهد                              گاه مرا حلقه کند دوزد او بر در خود

خون ببرد نطفه کند نطفه برد خلق کند                                خلق کشد عقل کند فاش کند محشر خود

گاه براند به نیم همچو کبوتر ز وطن                                      گاه به صد لابه مرا خواند تا محضر خود

گاه چو کشتی بردم بر سر دریا به سفر                               گاه مرا لنگ کند بندد بر لنگر خود

گاه مرا آب کند از پی پاکی طلبان                                        گاه مرا خار کند در ره بداختر خود

هشت بهشت ابدی منظر آن شاه نشد                              تا چه خوش است این دل من کو کندش منظر خود

من به شهادت نشدم مومن آن شاهد جان                          مومنش آن گاه شدم که بشدم کافر خود

هر کی درآمد به صفش یافت امان از تلفش                         تیغ بدیدم به کفش سوختم آن اسپر خود

همپر جبریل بدم ششصد پر بود مرا                                   چونک رسیدم بر او تا چه کنم من پر خود

حارس آن گوهر جان بودم روزان و شبان                               در تک دریای گهر فارغم از گوهر خود

چند صفت می کنیش چونک نگنجد به صفت                        بس کن تا من بروم بر سر شور و شر خود

544

ای که ز یک تابش تو کوه احد پاره شود                                چه عجب ار مشت گلی عاشق و بیچاره شود

چونک به لطفش نگری سنگ حجر موم شود                       چونک به قهرش نگری موم تو خود خاره شود

نوحه کنی نوحه کنی مرده دل زنده شود                              کار کنی کار کنی جان تو این کاره شود

عزم سفر دارد جان می نهیش بند گران                              برسکلد بند تو را عاقبت آواره شود

چونک سلیمان برود دیو شهنشاه شود                               چون برود صبر و خرد نفس تو اماره شود

عشق گرفتست جهان رنگ نبینی تو از او                            لیک چو بر تن بزند زردی رخساره شود

شه بچه ای باید کو مشتری لعل بود                                   نادره ای باید کو بهر تو غمخواره شود

بشنو از قل خدا هست زمین مهد شما                               گر نبود طفل چرا بسته گهواره شود

چون بجهی از غضبش دامن حلمش بکشی                        آتش سوزنده تو را لطف و کرم باره شود

گردش این سایه من سخره خورشید حق است                   نی چو منجم که دلش سخره استاره شود

545

بی تو به سر می نشود با دگری می نشود                         هر چه کنم عشق بیان بی جگری می نشود

اشک دوان هر سحری از دلم آرد خبری                              هیچ کسی را ز دلم خود خبری می نشود

یک سر مو از غم تو نیست که اندر تن من                           آب حیاتی ندهد یا گهری می نشود

ای غم تو راحت جان چیستت این جمله فغان                      تا بزنم بانگ و فغان خود حشری می نشود

میل تو سوی حشرست پیشه تو شور و شرست                بی ره و رای تو شها رهگذری می نشود

چیست حشر از خود خود رفتن جان ها به سفر                    مرغ چو در بیضه خود بال و پری می نشود

بیست چو خورشید اگر تابد اندر شب من                             تا تو قدم درننهی خود سحری می نشود

دانه دل کاشته ای زیر چنین آب و گلی                                تا به بهارت نرسد او شجری می نشود

در غزلم جبر و قدر هست از این دو بگذر                              زانک از این بحث بجز شور و شری می نشود

546

هین سخن تازه بگو تا دو جهان تازه شود                              وارهد از حد جهان بی حد و اندازه شود

خاک سیه بر سر او کز دم تو تازه نشد                                 یا همگی رنگ شود یا همه آوازه شود

هر کی شدت حلقه در زود برد حقه زر                                 خاصه که در باز کنی محرم دروازه شود

آب چه دانست که او گوهر گوینده شود                               خاک چه دانست که او غمزه غمازه شود

روی کسی سرخ نشد بی مدد لعل لبت                             بی تو اگر سرخ بود از اثر غازه شود

ناقه صالح چو ز که زاد یقین گشت مرا                                 کوه پی مژده تو اشتر جمازه شود

راز نهان دار و خمش ور خمشی تلخ بود                              آنچ جگرسوزه بود باز جگرسازه شود

547

سجده کنم پیشکش آن قد و بالا چه شود                           دیده کنم پیشکش آن دل بینا چه شود

باده او را نخورم ور نخورم پس کی خورد                               گر بخورم نقد و نیندیشم فردا چه شود

باده او همدل من بام فلک منزل من                                    گر بگشایم پر خود برپرم آن جا چه شود

دل نشناسم چه بود جان و بدن تا برود                                 غم نخورم غم نخورم غم نخورم تا چه شود

548

چشم تو ناز می کند ناز جهان تو را رسد                              حسن و نمک تو را بود ناز دگر که را رسد

چشم تو ناز می کند لعل تو داد می دهد                             کشتن و حشر بندگان لاجرم از خدا رسد

چشم کشید خنجری لعل نمود شکری                               بو که میان کش مکش هدیه به آشنا رسد

سلطنتست و سروری خوبی و بنده پروری                          و آنچ بگفت ناید آن کز تو به جان عطا رسد

نطق عطاردانه ام مستی بی کرانه ام &nb